ट्रॅक्टर विकत घेताय खरा पण त्याच्या PTO चे प्रकार किती अन् ते काय काम करते? ९९ टक्के शेतकऱ्यांना माहित नाही

पीटीओ प्रणाली ट्रॅक्टरच्या इंजिनमधून निर्माण होणारी शक्ती थेट इतर शेती अवजारांपर्यंत पोहोचवते. त्यामुळेच पीटीओला ट्रॅक्टरचे “हृदय” असे म्हटले जाते. पीटीओशिवाय ट्रॅक्टरची उपयुक्तता खूपच मर्यादित ठरेल. आजची आधुनिक शेती समजून घेताना पीटीओ म्हणजे काय, ते कसे काम करते आणि शेतकऱ्यांसाठी ते का अत्यंत आवश्यक आहे, हे समजून घेणे महत्त्वाचे ठरते.

पीटीओ म्हणजे नेमके काय?

advertisement

पीटीओ म्हणजे पॉवर टेक-ऑफ. ही एक यांत्रिक व्यवस्था असून ती ट्रॅक्टरच्या इंजिनमधील शक्ती फिरत्या (रोटेशनल) स्वरूपात बदलते आणि ती शक्ती शेतीसाठी वापरल्या जाणाऱ्या विविध उपकरणांपर्यंत पोहोचवते. ट्रॅक्टरच्या मागील बाजूस असलेला फिरणारा दांडा म्हणजेच पीटीओ शाफ्ट. इंजिन सुरू होताच हा शाफ्ट फिरू लागतो आणि त्याला जोडलेली यंत्रे कार्यान्वित होतात.

उदाहरणार्थ, रोटाव्हेटर, थ्रेशर, स्प्रे पंप, बेलर, चारा कापण्याची मशीन, वॉटर पंप किंवा जनरेटर ही सर्व उपकरणे ट्रॅक्टरच्या पीटीओद्वारे चालवली जातात. त्यामुळे वेगवेगळ्या यंत्रांसाठी स्वतंत्र इंजिनची गरज राहत नाही.

पीटीओचे प्रमुख प्रकार

शेतीच्या गरजा आणि ट्रॅक्टरच्या तांत्रिक रचनेनुसार पीटीओचे विविध प्रकार आढळतात. प्रत्येक प्रकाराचे वेगळे फायदे आहेत.

स्वतंत्र पीटीओ : आधुनिक ट्रॅक्टरमध्ये सर्वाधिक वापरला जाणारा प्रकार. यात पीटीओ ट्रॅक्टरच्या गतीपासून स्वतंत्रपणे चालवता येतो. ट्रॅक्टर स्थिर असतानाही अवजारे चालू ठेवता येतात, त्यामुळे काम अधिक सोपे आणि सुरक्षित होते.

लाईव्ह पीटीओ : हा ट्रान्समिशनशी जोडलेला असतो, मात्र ड्युअल क्लच प्रणालीमुळे ट्रॅक्टर थांबवले तरी पीटीओ चालू ठेवता येतो. सतत चालणाऱ्या उपकरणांसाठी हा प्रकार उपयुक्त ठरतो.

ट्रान्समिशन पीटीओ : ही तुलनेने जुनी आणि सोपी प्रणाली आहे. ट्रॅक्टर गियरमध्ये असताना आणि हालचालीत असतानाच पीटीओ कार्यरत राहतो. ट्रॅक्टर थांबताच पीटीओही बंद होतो.

सतत पीटीओ : ट्रॅक्टर सुरू असताना हा पीटीओ सातत्याने कार्यरत राहतो. जनरेटर किंवा पंप यांसारख्या उपकरणांसाठी याचा उपयोग होतो.

शेतीतील पीटीओचे महत्त्व

पीटीओमुळे ट्रॅक्टर एक संपूर्ण शेती यंत्रसामग्री केंद्र बनतो. नांगरणी, पेरणी, फवारणी, कापणी, सिंचन, मळणी आणि वाहतूक अशी अनेक कामे एकाच ट्रॅक्टरने करता येतात. यामुळे वेळ, श्रम आणि खर्च मोठ्या प्रमाणात वाचतो. कमी मजुरांमध्ये अधिक काम पूर्ण होते आणि उत्पादनक्षमता वाढते.

पीटीओ सिस्टीमचे फायदे

पीटीओ प्रणालीमुळे ट्रॅक्टर बहुउपयोगी बनतो. वेगवेगळ्या मशीनसाठी वेगळ्या इंजिनचा खर्च टळतो. काम अधिक जलद, अचूक आणि किफायतशीर होते. योग्य वापर आणि देखभाल केल्यास ट्रॅक्टरच्या इंजिनवर अतिरिक्त ताण येत नाही, परिणामी मशीनचे आयुष्यही वाढते. त्यामुळे आधुनिक शेतीमध्ये पीटीओ ही यंत्रणा अत्यंत महत्त्वाची ठरत आहे.