Refined vs Cold-Pressed Oil: आरोग्यासाठी कोणतं तेल चांगलं, योग्य खाद्यतेल कसं ओळखाल? वाचा तज्ज्ञांचं मत

Cold-Pressed Oil म्हणजे काय?

घाण्यावरचे तेल हे पारंपारिक पद्धतीने तयार केले जाते. यामध्ये बियाणे लाकडी किंवा स्टीलच्या घाण्यामध्ये अत्यंत कमी तापमानावर दाबले जातात. या प्रक्रियेत उष्णता निर्माण होत नसल्याने तेलातील नैसर्गिक पोषक तत्वे, जीवनसत्त्वे, अँटिऑक्सिडंट्स आणि नैसर्गिक सुगंध टिकून राहतात. या तेलामध्ये कोणत्याही रसायनांचा वापर केला जात नाही. यामुळेच या तेलाचा रंग आणि चव नैसर्गिक राहते.

advertisement

फायदे:

पोषक तत्वांनी परिपूर्ण: यात नैसर्गिक व्हिटॅमिन ई, अँटिऑक्सिडंट्स आणि पॉलीअनसॅचुरेटेड फॅट्सचे प्रमाण जास्त असते.

हृदयासाठी फायदेशीर: अनेक प्रकारच्या घाण्यावरच्या तेलांमध्ये (उदा. ऑलिव्ह ऑइल) मोनोअनसॅचुरेटेड फॅट्स (MUFA) चे प्रमाण जास्त असते. जे हृदयाच्या आरोग्यासाठी चांगले मानले जाते.

नैसर्गिक चव आणि सुगंध: हे तेल पदार्थांना एक नैसर्गिक आणि समृद्ध चव देते.

तोटे:

किंमत: निर्मिती प्रक्रियेत जास्त वेळ आणि कमी उत्पादन यामुळे हे तेल Refined तेलाच्या तुलनेत महाग असते.

साठवणूक: या तेलामध्ये प्रिझर्व्हेटिव्ह नसल्यामुळे ते लवकर खराब होऊ शकते. त्यामुळे ते थंड आणि कोरड्या ठिकाणी साठवणे आवश्यक असते.

धुर (Smoke Point): काही घाण्यावरच्या तेलांचा धुराचा बिंदू कमी असतो. त्यामुळे ते तळण्यासाठी योग्य नसतात.

Refined Oil म्हणजे काय?

हे तेल तयार करण्यासाठी बियाणे उच्च तापमानावर गरम केली जातात आणि अनेक रासायनिक प्रक्रियांतून (जसे की, डिगमिंग, न्यूट्रलायझेशन, ब्लिचिंग आणि डिओडोरायझेशन) काढली जातात. या प्रक्रियेमुळे तेलातील अशुद्धी दूर होतात. परंतु त्याचबरोबर तेलातील नैसर्गिक पोषक तत्वे, चव आणि सुगंध देखील नष्ट होतात. तेलाला एकसारखा रंग आणि चव देण्यासाठी हे केले जाते.

फायदे:

किंमत: कमी उत्पादन खर्च आणि मोठ्या प्रमाणावर उत्पादन शक्य असल्यामुळे हे तेल स्वस्त असते.

धुर : या तेलाचा धुराचा बिंदू (smoke point) जास्त असतो. त्यामुळे ते तळण्यासाठी आणि उच्च तापमानावरील पाकक्रियांसाठी योग्य मानले जाते.

आयुष्य: रासायनिक प्रक्रियांमुळे तेलाचे आयुष्य वाढते आणि ते जास्त काळ टिकते.

तोटे:

पोषक तत्वांचा अभाव: या प्रक्रियेमुळे तेलातील नैसर्गिक व्हिटॅमिन ई आणि इतर अँटिऑक्सिडंट्स नष्ट होतात.

रासायनिक अवशेष: निर्मिती प्रक्रियेत वापरल्या जाणाऱ्या रसायनांचे काही अंश तेलात राहण्याची शक्यता असते.

ट्रान्स फॅट्स: उच्च तापमानावर गरम केल्यामुळे तेलामध्ये काही प्रमाणात ट्रान्स फॅट्स तयार होण्याची शक्यता असते. जे आरोग्यासाठी हानिकारक आहेत.

तज्ञांचे मत आणि निष्कर्ष

आरोग्य तज्ञ आणि पोषणतज्ञ घाण्यावरच्या तेलाला प्राधान्य देतात. त्यांचे म्हणणे आहे की- रासायनिक प्रक्रियेशिवाय तयार केलेले असल्यामुळे या तेलामध्ये नैसर्गिक पोषक तत्वे टिकून राहतात, जे शरीराला आवश्यक असतात.

प्रसिद्ध पोषणतज्ञ डॉ. रेणुका देशपांडे यांच्या मते, Refined Oilचा वापर कमी करावा. कारण त्यातले नैसर्गिक गुणधर्म नष्ट झालेले असतात. घाण्यावरच्या तेलामध्ये असलेल्या अँटिऑक्सिडंट्समुळे शरीराची प्रतिकारशक्ती वाढते आणि पेशींचे नुकसान होण्यापासून संरक्षण मिळते.

जागतिक आरोग्य संघटनेने (WHO) देखील नैसर्गिक आणि कमी प्रक्रिया केलेल्या खाद्यपदार्थांच्या वापराला प्रोत्साहन दिले आहे.

जरी Refined Oil स्वस्त आणि अधिक सोयीस्कर असले तरी आरोग्याच्या दृष्टीने घाण्यावरचे तेल (Cold-Pressed Oil) जास्त फायदेशीर आहे. तुम्ही तुमच्या गरजेनुसार आणि बजेटनुसार योग्य तेलाची निवड करू शकता. शक्य असल्यास रोजच्या वापरात घाण्यावरच्या तेलाचा समावेश करणे आरोग्यासाठी अधिक चांगले ठरू शकते. उदाहरणार्थ, भाजीसाठी सूर्यफूल किंवा भुईमुगाचे घाण्यावरचे तेल वापरू शकता तर सॅलडसाठी ऑलिव्ह किंवा तिळाचे तेल वापरणे उत्तम आहे.