Hallmark Gold : हॉलमार्क सोन्याची ओळख कशी पटवायची? दागिन्यावरील हा कोड काय सांगतो?

सोनं खरेदी करणं हा भारतीयांच्या जिव्हाळ्याचा विषय आहे. सण-समारंभ असो किंवा गुंतवणूक, आपण सोन्याला प्राधान्य देतो. मात्र, सोनं खरेदी करताना सर्वात मोठी भीती असते ती म्हणजे सोन्याच्या शुद्धतेची. आपली फसवणूक तर होत नाहीये ना? हे सोन्याचं नाणं किंवा दागिना खरंच 24 कॅरेटचा आहे का? या सर्व प्रश्नांचे एकच उत्तर आहे, ते म्हणजे 'हॉलमार्क'.

केंद्र सरकारने आता सोन्याच्या दागिन्यांवर HUID (Hallmark Unique Identification) क्रमांक अनिवार्य केला आहे. तरीही, सर्वसामान्य ग्राहकाला हॉलमार्क सोन्याची ओळख कशी पटवायची, हे माहित असणे अत्यंत गरजेचे आहे. 'ब्युरो ऑफ इंडियन स्टँडर्ड्स' (BIS) च्या नियमांनुसार हॉलमार्क ओळखण्याच्या अचूक पद्धती खालीलप्रमाणे आहेत.

सोनं खरेदी करताना आपण केवळ दागिना किती सुंदर दिसतो हे पाहतो, पण त्यावरील खुणांकडे दुर्लक्ष करतो. 1 एप्रिल 2023 पासून सरकारने सोन्याच्या दागिन्यांसाठी हॉलमार्किंगचे नियम अधिक कडक केले आहेत. हॉलमार्क सोन्याची ओळख पटवण्यासाठी दागिन्यावर खालील ३ महत्त्वाच्या खुणा असणे अनिवार्य आहे:

1 BIS लोगो (BIS Logo)सोन्याच्या दागिन्यावर सर्वात पहिली गोष्ट तपासावी ती म्हणजे 'BIS'चा त्रिकोणी लोगो. हे चिन्ह सिद्ध करते की संबंधित दागिना 'भारतीय मानक ब्युरो'ने निर्धारित केलेल्या शुद्धतेच्या मानकांनुसार तयार करण्यात आला आहे.

2. शुद्धता आणि कॅरेट (Purity in Carat and Fineness)सोन्याची शुद्धता वेगवेगळ्या कॅरेटमध्ये असते. हॉलमार्क दागिन्यावर सोन्याच्या शुद्धतेचा उल्लेख केलेला असतो.उदाहरणार्थ:22K916: याचा अर्थ दागिना 22 कॅरेटचा असून त्यात 91.6 % शुद्ध सोनं आहे.18K750: 18 कॅरेट सोन्यासाठी ही खूण असते (75% शुद्ध सोनं).14K585: 14 कॅरेट सोन्यासाठी ही खूण वापरली जाते (58.5% शुद्ध सोनं).

3. HUID क्रमांक (HUID Number - सर्वात महत्त्वाचे)हा सर्वात आधुनिक आणि सुरक्षित मार्ग आहे. 1 एप्रिल 2023 पासून प्रत्येक हॉलमार्क दागिन्यावर 6 अंकी अल्फान्युमेरिक कोड (उदा. AZ1234) असतो. यालाच 'हॉलमार्क युनिक आयडेंटिफिकेशन' (HUID) म्हणतात. हा क्रमांक प्रत्येक दागिन्यासाठी वेगळा असतो. लेझरच्या सहाय्याने हा क्रमांक दागिन्यावर कोरलेला असतो.

घरबसल्या हॉलमार्कची खातरजमा कशी करावी?जर तुम्हाला दागिन्यावरील हॉलमार्क खरा आहे की नाही हे तपासायचे असेल, तर तुम्ही स्वतःच्या मोबाईलवरून हे करू शकता.1. गुगल प्ले स्टोअरवरून 'BIS Care App' डाऊनलोड करा.2. ॲपमधील 'Verify HUID' या पर्यायावर क्लिक करा.3. दागिन्यावर असलेला ६ अंकी कोड तिथे टाईप करा.4. जर तो दागिना हॉलमार्क असेल, तर त्या ज्वेलर्सचे नाव, नोंदणी क्रमांक, हॉलमार्किंगची तारीख आणि सोन्याची शुद्धता या सर्व गोष्टी तुमच्या स्क्रीनवर दिसतील.

ग्राहकांसाठी महत्त्वाच्या टिप्स:हॉलमार्किंग चार्जेस: सोन्याच्या प्रत्येक दागिन्यावर हॉलमार्किंगसाठी सरकारकडून ठराविक शुल्क (सुमारे 45 रुपये अधिक GST) आकारले जाते. खरेदी करताना याचे बिल नक्की मागा. जर तुमच्याकडे जुने विना-हॉलमार्क दागिने असतील, तर तुम्ही ते अधिकृत हॉलमार्किंग सेंटरवर जाऊन तपासून घेऊ शकता किंवा ज्वेलर्सकडून बदलून घेऊ शकता.

गुंतवणूक म्हणून सोनं घेताना शक्यतो 24 कॅरेट (सोन्याची नाणी/बिस्किटं) आणि दागिने घेताना 22 कॅरेटला प्राधान्य द्या.

सोनं ही आपली आयुष्यभराची पुंजी असते. त्यामुळे केवळ विश्वासावर सोनं न खरेदी करता हॉलमार्कची खात्री करूनच व्यवहार करा. दागिन्यावर 'BIS लोगो', 'शुद्धता' आणि 'HUID' या तीन गोष्टी असतील तरच ते सोनं शुद्ध आहे, हे विसरू नका.