‘टार्गेट किलिंग’चा थरारक खेळ; 27 एजंट्स, बनावट पासपोर्ट आणि एका रात्रीत हत्या; CCTV समोर गुप्तहेर उघडे

ही कारवाई इस्रायलच्या गुप्तचर संस्था मोसादच्या तब्बल 27 एजंट्सनी पार पाडली होती. हे एजंट पर्यटक, टेनिस खेळाडू अशा वेगवेगळ्या रूपात दुबईत दाखल झाले होते. काही एजंट थेट हल्लेखोर होते, तर काही केवळ पाळत ठेवणारे होते. सर्वजण वेगवेगळ्या युरोपीय विमानतळांवरून बनावट पासपोर्टचा वापर करून आले होते. गुप्त संवादासाठी ऑस्ट्रियामार्गे संदेशवहन करण्यात आले, जेणेकरून थेट पाळत टाळता येईल.

advertisement

मभूहला त्याच्या हॉटेलच्या खोलीत अंगाला लकवा आणणाऱ्या औषधाचा वापर करून ठार मारण्यात आले. त्याचा मृतदेह दुसऱ्या दिवशी हॉटेल कर्मचाऱ्यांना आढळून आला. मात्र या हत्येमुळे मोसादवर जागतिक स्तरावर टीका झाली आणि इस्रायलशी गुप्त सहकार्य करणाऱ्या एका अरब देशाचाही रोष ओढवून घेतला.

या संपूर्ण कारवाईचे सीसीटीव्ही फुटेज बाहेर आले, ज्यामध्ये एजंट वेगवेगळे वेश बदलताना आणि लक्ष्याचा पाठलाग करताना दिसत होते. मभूहला इस्रायलच्या दृष्टीने ‘न्यायबाह्य हत्या करण्याजोगे लक्ष्य’ मानले जात होते. कारण त्याने एका इस्रायली सैनिकाचा खून केला होता आणि तो इराणशी संपर्क असलेला महत्त्वाचा दुवा होता. इराण हा इस्रायलचा कट्टर शत्रू मानला जातो.

रोनेन बर्गमन यांचा दृष्टिकोन

इस्रायलचे प्रसिद्ध तपास पत्रकार रोनेन बर्गमन यांनी आपल्या पुस्तकात या घटनेसह अनेक गुप्तहत्यांची तपशीलवार माहिती दिली आहे. त्यांच्या मते गेल्या काही दशकांत पश्चिम जगातील इतर कोणत्याही देशापेक्षा इस्रायलने अधिक लक्षित हत्या केल्या आहेत.

या हत्यांमध्ये मुख्यत्वे पश्चिम किनारा (वेस्ट बँक) आणि गाझामधील पॅलेस्टिनी, तसेच लेबनॉनची हिझबुल्ला संघटना, सीरियन अधिकारी आणि इराणी अणुशास्त्रज्ञ यांचा समावेश आहे. ज्यांना इस्रायल ‘प्रतिरोधाच्या अक्षाचा’ (Axis of Resistance) भाग मानतो.

बर्गमन लिहितात, कधीकधी झालेल्या चुकांनी मोसादची निर्दयी आणि आक्रमक प्रतिमा अधिकच बळकट केली आहे. शत्रूंना धाक दाखवणे (deterrence) हेच जेव्हा मुख्य उद्दिष्ट असते, तेव्हा अशी प्रतिमा काही अंशी फायदेशीर ठरते.

गुप्तचर युद्धाचा दीर्घ इतिहास

बर्गमन हे इस्रायलमधील आघाडीचे तपास पत्रकार असून, सध्या ते न्यूयॉर्क टाइम्ससाठी कार्यरत आहेत. अधिकृत कागदपत्रांना थेट प्रवेश नसतानाही त्यांनी गुप्तचर अधिकारी, एजंट, ऑपरेशन हँडलर आणि थेट हत्या करणाऱ्या व्यक्तींशी केलेल्या शेकडो मुलाखतींच्या आधारे हा इतिहास उलगडला आहे.

झायोनिस्ट चळवळीच्या सुरुवातीच्या काळातच ब्रिटिश पोलिस आणि दुसऱ्या महायुद्धानंतर युरोपातील नाझींच्या हत्या झाल्या होत्या. पुढे इजिप्तचे राष्ट्राध्यक्ष नासेर यांच्यासाठी क्षेपणास्त्र तयार करणाऱ्या जर्मन शास्त्रज्ञांनाही लक्ष्य करण्यात आले.

1967 च्या युद्धानंतर इस्रायलने पॅलेस्टाईन लिबरेशन ऑर्गनायझेशन (PLO)कडे अधिक गांभीर्याने पाहायला सुरुवात केली. 1970 च्या दशकातील ‘गुप्तहेर युद्धा’त म्युनिक ऑलिम्पिक हल्ल्यानंतर अनेक पॅलेस्टिनी नेत्यांचा खात्मा करण्यात आला. काही जण दहशतवादाशी संबंधित होते. तर काही जसे की लेखक घसान कनाफानी थेट हिंसाचारात सहभागी नव्हते.

धक्कादायक खुलासा

पुस्तकातील एक महत्त्वाचा खुलासा म्हणजे 1982 च्या लेबनॉन युद्धादरम्यान यासर अराफत यांच्या विमानावर भूमध्य समुद्रात क्षेपणास्त्र डागण्याची योजना शेवटच्या क्षणी ही योजना रद्द करण्यात आली. कारण त्या विमानात अराफत नव्हते, तर त्यांचा भाऊ जखमी पॅलेस्टिनी मुलांना घेऊन जाणारा डॉक्टर होता.

इस्रायलने 1992 मध्ये ड्रोनद्वारे हिझबुल्ला नेत्याची हत्या करून मानवरहित शस्त्रांचा वापर सुरू केला. विडंबन म्हणजे दुबईतील मोसाद एजंट्सना टिपणारी पाळत यंत्रणा कदाचित इस्रायलच्या तंत्रज्ञांनीच तयार केलेली होती.

हत्यांचे दुष्परिणाम

बर्गमन दाखवतात की शत्रूंचा खात्मा नेहमीच फायदेशीर ठरत नाही. 1988 मध्ये ट्युनिशियामध्ये अबू जिहाद यांची हत्या केल्यानंतर PLO इस्रायलशी समेटाच्या दिशेने जात असताना ही चूक ठरल्याचे अनेक सुरक्षा अधिकाऱ्यांना वाटू लागले. हामासचे नेते शेख अहमद यासीन यांच्या हत्येमुळे इराणचा प्रभाव वाढल्याचीही कबुली दिली जाते.

2004 मध्ये यासर अराफत यांच्या मृत्यूभोवती आजही गूढ आहे. बर्गमन सूचकपणे सांगतात की, सत्य माहीत असले तरी लष्करी सेन्सॉरमुळे ते उघड करता येत नाही. ते एवढे मात्र स्पष्ट करतात की इराणमधील सहा अणुशास्त्रज्ञांची हत्या इराणी विरोधी गटांच्या माध्यमातून मोसादनेच घडवून आणली होती.

इस्रायलचे माजी मोसाद प्रमुख तामीर पार्डो यांनीही पंतप्रधान बेंजामिन नेतान्याहू यांच्या इराणविषयक हट्टावर टीका करत म्हटले होते की, “इस्रायलसमोरील खरा अस्तित्वाचा प्रश्न इराण नाही, तर अजूनही न सुटलेला पॅलेस्टिनी प्रश्न आहे. बर्गमन यांच्या मते, इस्रायलच्या गुप्त कारवाया रणनीतिक नव्हे, तर तात्कालिक (tactical) यश देणाऱ्या ठरल्या आहेत. इतिहास जणू थांबून गेला आहे आणि पॅलेस्टिनी प्रश्नाला सामोरे जाण्याची तयारी अद्याप झालेली नाही.

पुस्तक: Rise and Kill First: The Secret History of Israel’s Targeted Assassinations

लेखक: रोनेन बर्गमन

प्रकाशक: जॉन मरे