GK: ऑपरेशन थिएटरमध्ये डॉक्टर हिरवा किंवा निळा ड्रेस का घालतात? यामागं Science 99 टक्के लोकांना माहित असेल

अनेकांना वाटतं की हा हॉस्पिटलचा ड्रेस कोड किंवा फॅशन आहे, पण तसं नाही, तर या रंगांच्या निवडीमागे डॉक्टरांच्या डोळ्यांचे आरोग्य आणि रुग्णाचा जीव वाचवण्याशी संबंधित एक मोठे गुपित दडले आहे. चला तर मग जाणून घेऊया यामागचे रंजक शास्त्र.

20 व्या शतकापर्यंत डॉक्टर पांढरेच कपडे घालायचे, मग बदल का झाला?

विसाव्या शतकाच्या सुरुवातीपर्यंत सर्जन ऑपरेशन दरम्यान पांढरेच गाउन घालत असत. 1981 च्या फ्लू महामारीनंतर मास्क आणि ग्लोव्हजचा वापर वाढला. पण तासनतास रक्ताच्या लाल रंगावर आणि मानवी शरीरातील उतींवर (Tissues) लक्ष केंद्रित केल्यानंतर, पांढऱ्या रंगाच्या कपड्यांवर पडणारा प्रखर प्रकाश डॉक्टरांच्या डोळ्यांना त्रास देऊ लागला. यामुळे त्यांना डोकेदुखी आणि अंधारी येण्याचे प्रकार घडू लागले.

advertisement

1941 मध्ये डॉक्टर हॅरी शेरमन यांनी प्रथमच पांढऱ्याऐवजी हिरवा गाउन घालून शस्त्रक्रिया केली. तेव्हा त्यांच्या लक्षात आले की, यामुळे डोळ्यांना कमालीचा आराम मिळतोय. इथूनच या बदलाची सुरुवात झाली.

विज्ञानानुसार, हिरवा रंग हा कलर व्हीलवर लाल रंगाच्या बरोबर विरुद्ध बाजूला असतो. शस्त्रक्रियेदरम्यान डॉक्टरांचे पूर्ण लक्ष लाल रक्तावर असते.

व्हिज्युअल एक्युरिटी: सतत लाल रंग पाहिल्यानंतर जेव्हा डॉक्टर हिरव्या रंगाकडे पाहतात, तेव्हा त्यांच्या डोळ्यांची पाहण्याची क्षमता (Visual Acuity) अधिक तीक्ष्ण होते. यामुळे त्यांना लाल रंगाचे वेगवेगळे शेड्स अधिक स्पष्टपणे दिसतात.

आफ्टर-इमेज इफेक्ट: जर आपण बराच वेळ एकाच रंगाकडे पाहिले आणि नंतर अचानक पांढऱ्या भिंतीकडे पाहिले, तर आपल्याला त्यावर काही ठिपके दिसतात. याला 'नेगेटिव्ह आफ्टर-इमेज' म्हणतात. पांढऱ्या गाउनवर असे 'हिरवे धब्बे' दिसल्याने डॉक्टरांचे लक्ष विचलित होऊ शकते, पण हिरव्या कपड्यांमुळे हा परिणाम शून्य होतो.

रुग्णाची सुरक्षितता आणि मानसिक शांती

केवळ डॉक्टरांचे डोळेच नाही, तर रुग्णाची सुरक्षितता देखील या रंगांवर अवलंबून असते

1. चुका टाळण्यासाठी: हिरवा आणि निळा रंग शरीराची अंतर्गत रचना (Anatomy) अधिक स्पष्टपणे दाखवण्यास मदत करतो, ज्यामुळे सर्जिकल चुका होण्याची शक्यता कमी होते.

2. मानसिक प्रभाव: निळा आणि हिरवा रंग हा शांततेचे प्रतीक आहे. ऑपरेशन थिएटरमधील तणावाच्या वातावरणात हे रंग डॉक्टरांचे लक्ष विचलित होऊ देत नाहीत.

3. डाग लपवणे: पांढऱ्या कपड्यांवर रक्ताचे डाग अतिशय गडद आणि भीतीदायक दिसतात, जे हिरव्या किंवा निळ्या कपड्यांवर तितकेसे उठून दिसत नाहीत.

अशा प्रकारे, हा छोटासा वाटणारा रंगाचा बदल तासनतास चालणाऱ्या शस्त्रक्रिया सुरक्षित करण्यासाठी आणि डॉक्टरांची एकाग्रता टिकवून ठेवण्यासाठी अत्यंत महत्त्वाचा ठरतो.