मुंबई महापालिकेच्या रणांगणात ठाकरे बंधू, भाजप-शिंदेसेनेला शह देणार?

मराठी अस्मिता हा केंद्रबिंदू

ठाकरे बंधूंनी आपल्या प्रचाराचा मुख्य कणा 'मुंबई आणि मराठी माणूस' हा मुद्दा बनवला. मुंबईत मराठी माणूस रोजगार, घर, व्यवसाय आणि सत्तेतून हळूहळू बाजूला पडतो आहे, अशी भावना त्यांनी सातत्याने अधोरेखित केली. राज ठाकरे यांनी हा मुद्दा नेहमीच्या आक्रमक शैलीत मांडला, तर उद्धव ठाकरे यांनी त्याला भावनिक आणि संयत रूप दिले. परिणामी, एकाच मुद्द्याला दोन भिन्न शैली मिळाल्या ज्यामुळे प्रचार अधिक व्यापक मतदारांपर्यंत पोहोचला.

advertisement

‘शिवसेना कुणाची?’ हा भावनिक प्रश्न

शिंदे गटाने शिवसेनेचे नाव, चिन्ह आणि वारसा घेतल्याचा मुद्दा उद्धव ठाकरे यांनी प्रभावीपणे प्रचारात आणला. सत्तेसाठी शिवसेनेशी गद्दारी झाली हा आरोप केवळ राजकीय न राहता भावनिक बनला. याचा परिणाम विशेषतः जुने शिवसैनिक, मराठी कामगार वर्ग आणि पारंपरिक शिवसेना मतदारांवर दिसून येतो. भाजप–शिंदे युतीकडे सत्ता असली तरी निष्ठा आणि सहानुभूतीचा मुद्दा ठाकरे गटाकडे राहिला.

मुंबई महापालिका आणि ‘मुंबई विकली जातेय’ असा आरोप

रस्ते, कचरा व्यवस्थापन, पाणीपुरवठा, मोठी कंत्राटे आणि खासगीकरण — या सगळ्यांवर ठाकरे बंधूंनी भ्रष्टाचार आणि कॉर्पोरेट हितसंबंधांचे आरोप केले.

“मुंबई काही मोजक्या उद्योगपतींसाठी नाही, तर मुंबईकरांसाठी आहे” हे कथानक मध्यमवर्गीय, सुशिक्षित आणि शहरी मतदारांमध्ये रुजवण्याचा प्रयत्न झाला.

दिल्ली विरुद्ध मुंबई अशी लढत

भाजपवर 'दिल्लीहून मुंबई चालवली जाते' असा आरोप करून ठाकरे बंधूंनी स्वतःला स्थानिक आणि मुंबईकर नेतृत्व म्हणून उभे केले. मुंबईसारख्या महानगरात स्थानिक स्वाभिमानाचा मुद्दा अजूनही प्रभावी ठरतो, हे या प्रचारातून स्पष्ट झाले.

हिंदुत्वाच्या मुद्द्यावर भाजपची कोंडी

भाजपचा पारंपरिक हिंदुत्वाचा मुद्दा ठाकरे बंधूंनी वेगळ्या पद्धतीने हाताळला. उद्धव ठाकरे यांचे संयमी आणि सत्ताकेंद्रित नसलेले हिंदुत्व आणि राज ठाकरे यांचे भाषा आणि संस्कृतीशी जोडलेले हिंदुत्व यामुळे भाजपचा या मुद्द्यावरच्या एकाधिकाराला काही अंशी अटकाव घालण्यात ठाकरे बंधूंना यश आले.

रणनीतीत ठाकरे बंधू कसे सरस ठरले?

या सगळ्या प्रचारात ठाकरे बंधूंची सर्वात मोठी ताकद म्हणजे भूमिकांची स्पष्ट विभागणी. राज ठाकरे आक्रमकपणे रस्त्यावरचा आवाज बनले. भाजप–शिंदे युतीकडे सत्ता, यंत्रणा आणि संसाधने असली तरी प्रचारात भावनिक आवाहन आणि कथानक तयार करण्यात ठाकरे बंधू पुढे असल्याचे चित्र दिसते.

निष्कर्ष

मुंबई महापालिका निवडणूक ही सत्तेची नव्हे, तर अस्मितेची लढाई बनत चालली आहे. ठाकरे बंधूंनी मराठी अस्मिता, शिवसेनेचा वारसा आणि मुंबईकरांचा प्रश्न एकत्र गुंफत भाजप–शिंदे युतीला राजकीय शह देण्याचा प्रयत्न केला आहे. हा प्रयत्न प्रत्यक्ष निकालात किती यशस्वी ठरेल, हे वेगळे, पण प्रचार, मुद्दे आणि मतप्रवाह घडवण्यात ठाकरे बंधू निश्चितच सरस ठरले आहेत, एवढे मात्र स्पष्ट आहे.