एका चुकीने 50 हजार कोटींची कंपनी बर्बाद; 1100चा शेअर आज 2 रुपयांसाठी तरसतोय, मार्केटमधील सर्वात मोठा 'धक्का'

HDIL (Housing Development and Infrastructure Ltd) ही रिअल इस्टेट क्षेत्रातील एकेकाळी मोठी आणि प्रभावी मानली जाणारी ही कंपनी इतक्या वेगाने कशी कोसळली, हा प्रश्न अनेक गुंतवणूकदारांना पडला आहे.

HDIL चा व्यवसाय आणि घसरणीची सुरुवात

HDIL चा व्यवसाय मॉडेल प्रामुख्याने रिअल इस्टेट डेव्हलपमेंटवर आधारित होता. कंपनीने निवासी (residential) आणि व्यावसायिक (commercial) प्रकल्पांसोबतच झोपडपट्टी पुनर्वसन (slum rehabilitation) आणि इन्फ्रास्ट्रक्चर प्रकल्पांमध्येही काम केले. मुंबई आणि पुणे परिसरात लक्झरी हाऊसिंग आणि TDR जनरेशनवर कंपनीचा विशेष भर होता.

advertisement

जानेवारी 2008 हा कंपनीचा सुवर्णकाळ मानला जातो. त्या वेळी कंपनीची मार्केट कॅप सुमारे 50,000 कोटी रुपयांवर पोहोचली होती आणि शेअरने 1,113.74 रुपयांचा सर्वकालीन उच्चांक गाठला होता. मात्र कालांतराने परिस्थिती इतकी बिघडली की कंपनीची मार्केट कॅप आता केवळ 117 कोटी रुपयांवर आली आहे.

कर्जाचा डोंगर आणि आर्थिक चुकांची मालिका

HDIL च्या अडचणींची खरी सुरुवात झाली ती प्रचंड कर्जामुळे आणि चुकीच्या आर्थिक निर्णयांमुळे. कंपनीवर एकूण 8,138 कोटी रुपयांची देणी होती. त्यामध्ये 6,835 कोटी रुपये secured liabilities, 920 कोटी रुपये unsecured liabilities आणि सुमारे 620 कोटी रुपये घरखरेदीदारांचे (homebuyers) पैसे होते.

2011 पासूनच कंपनीचे कर्ज NPA (Non-Performing Asset) श्रेणीत जाऊ लागले. ज्यामुळे आर्थिक ताण वाढत गेला. 2019 मध्ये बँक ऑफ इंडियाने दाखल केलेल्या याचिकेवर NCLT ने कंपनीविरुद्ध दिवाळखोरी (insolvency) प्रक्रिया सुरू करण्यास परवानगी दिली. 20 ऑगस्ट 2019 पासून सुरू झालेली ही प्रक्रिया अद्याप कोणत्याही ठोस तोडग्यापर्यंत पोहोचलेली नाही आणि सध्या कंपनीची liquidation प्रक्रिया सुरू आहे.

प्रकल्पांतील अडथळे आणि घोटाळ्यांचा फटका

प्रकल्पांमध्ये झालेला विलंब, मंजुरी (approvals) आणि FSI संबंधित अडचणींनी कंपनीची परिस्थिती आणखी बिकट केली. 2013 मध्ये MIAL SRA प्रकल्प रद्द होणे हा कंपनीसाठी मोठा धक्का ठरला.

याशिवाय कंपनीवर गैरव्यवस्थापन (mismanagement) आणि निधी वळवण्याचे (fund diversion) आरोप झाले. PMC बँक घोटाळ्यात 4,355 कोटी रुपयांचे एक्स्पोजर उघड झाल्याने परिस्थिती अधिक गंभीर झाली. त्यानंतर तपास यंत्रणांची कारवाई आणि प्रवर्तकांच्या अटकप्रकरणांनी गुंतवणूकदारांचा विश्वास पूर्णपणे डळमळीत झाला. 2008 च्या जागतिक मंदीनंतर रिअल इस्टेट क्षेत्रात आलेली मंदी आणि over-leverage मुळे कंपनीला सावरण्याची संधीच मिळाली नाही.

गुंतवणूकदार आणि होमबायर्स अडकले

आज 6,000 पेक्षा अधिक घरखरेदीदार अडकलेले आहेत. अनेक प्रकल्पांचा तोडगा निघालेला नाही आणि liquidation प्रक्रिया पुढे सरकत आहे. HDIL ची कहाणी हे स्पष्ट दाखवते की, बाजारातील तेजीत मिळालेली उंची कायमस्वरूपी नसते. चुकीचे निर्णय आणि अति कर्ज कोणत्याही कंपनीला शिखरावरून थेट जमिनीवर आणू शकतात.

सध्याची स्थिती

सध्या HDIL चा शेअर 2.47 रुपयांच्या लोअर सर्किटवर लॉक आहे. कंपनीची मार्केट कॅप सुमारे 117 कोटी रुपयांवर आली आहे. या शेअरचा आतापर्यंतचा नीचांकी स्तर 1.25 रुपये प्रति शेअर इतका राहिला आहे.