Petrol Tax : 1 लिटर पेट्रोलवर किती टॅक्स घेतं सरकार? 'या' गणितामागचे आकडे समजले तर बसेल धक्का

दैनंदिन आयुष्यात आपण जेव्हा पेट्रोल पंपावर गाडी उभी करतो आणि 'टाकी फुल्ल' करतो, तेव्हा खिशाला बसणारा चटका आपल्याला महागाईची जाणीव करून देतो. जानेवारी 2026 रोजी मुंबईत पेट्रोलचे दर प्रति लिटर ₹103.54 च्या आसपास आहेत. पण कधी विचार केलाय का की, आपण भरत असलेल्या या शंभर रुपयांपैकी पेट्रोलची मूळ किंमत किती आहे आणि सरकार आपल्या खिशातून कराच्या रूपाने किती पैसे काढून घेतंय?

पेट्रोलच्या या किमतीचे गणित समजून घेतल्यावर तुम्हालाही आश्चर्याचा धक्का बसल्याशिवाय राहणार नाही. चला, सोप्या भाषेत हे 'टॅक्स'चं गणित उलगडून पाहूया.

₹103.54 चं पेट्रोल आणि सरकारी वसुली: तुमच्या खिशातून टॅक्सच्या नावाखाली नक्की किती पैसे जातात?पेट्रोलच्या किमती हा नेहमीच चर्चेचा आणि वादाचा विषय राहिला आहे. आंतरराष्ट्रीय बाजारात कच्च्या तेलाचे (Crude Oil) दर कमी झाले तरी आपल्याकडे पेट्रोल स्वस्त का होत नाही? याचं मुख्य उत्तर दडलंय ते म्हणजे केंद्र आणि राज्य सरकारांच्या कर प्रणालीमध्ये.

1. पेट्रोलच्या किमतीचे तीन मुख्य टप्पेआपल्यापर्यंत पोहोचणारं पेट्रोल हे तीन थरांतून जातंबेस प्राईस (Base Price): कच्च्या तेलाची किंमत, त्यावर प्रक्रिया करण्याचा खर्च आणि वाहतूक खर्च.केंद्राचा कर (Excise Duty): केंद्र सरकारकडून लावला जाणारा कर.राज्याचा कर (VAT): राज्य सरकारकडून लावला जाणारा व्हॅट (VAT).

2. गणित समजून घ्या (अंदाजे आकडेवारी):जर मुंबईत पेट्रोल ₹103.54 असेल, तर त्याचे विभाजन साधारणपणे खालीलप्रमाणे असते:घटक,अंदाजे किंमत (प्रति लिटर)पेट्रोलची मूळ किंमत (Base Price + Freight),₹55 ते ₹ 58केंद्र सरकारचा कर (Excise Duty),₹19.90डीलरचे कमिशन (Dealer Commission),₹3.80 ते ₹4.00राज्य सरकारचा कर (VAT - महाराष्ट्रात सर्वाधिक) ₹22 ते ₹ 25एकूण किंमत (मुंबई),₹103.54

3. सरकार नक्की किती कमावतं?वरील गणितावरून हे स्पष्ट होतं की, पेट्रोलच्या मूळ किमतीवर जवळपास 80 % ते 90% टॅक्स लावला जातो. म्हणजेच, आपण जर 1 लिटर पेट्रोल घेतले, तर त्यातील साधारण ₹42 ते ₹45 हे केवळ टॅक्सच्या स्वरूपात सरकारकडे जातात. यामध्ये केंद्र सरकारचा वाटा स्थिर असतो, तर राज्य सरकारचा 'व्हॅट' हा टक्केवारीवर असल्याने पेट्रोलच्या किमती वाढल्या की राज्याची कमाईही वाढते.

4. मुंबईतच पेट्रोल महाग का?देशातील इतर शहरांच्या तुलनेत मुंबईत पेट्रोलचे दर सर्वाधिक असण्याचे मुख्य कारण म्हणजे महाराष्ट्र सरकारचा व्हॅट (VAT) आणि त्यावर लावला जाणारा अतिरिक्त सेस (Cess). महाराष्ट्रात इंधनावर लावला जाणारा कर हा देशातील इतर राज्यांच्या तुलनेत सर्वाधिक आहे, ज्यामुळे मुंबईकरांना नेहमीच जास्त किंमत मोजावी लागते.

5. जीएसटीच्या कक्षेत पेट्रोल का नाही?पेट्रोल जर जीएसटी (GST) च्या कक्षेत आले, तर त्यावर जास्तीत जास्त 28% टॅक्स लागेल. अशा स्थितीत पेट्रोलची किंमत थेट ₹70 ते ₹75 पर्यंत खाली येऊ शकते. मात्र, यामुळे केंद्र आणि राज्य सरकारांच्या उत्पन्नाला मोठा फटका बसेल, म्हणून दोन्ही सरकारे पेट्रोलला जीएसटीमध्ये आणण्यास उत्सुक नाहीत.

जेव्हा तुम्ही ₹103 खर्च करून 1 लिटर पेट्रोल भरता, तेव्हा तुम्ही केवळ इंधनाचे पैसे देत नाही, तर देशाच्या आणि राज्याच्या तिजोरीत मोठा वाटा उचलत असता. हे गणित जोपर्यंत बदलत नाही, तोपर्यंत पेट्रोलच्या दरातून सर्वसामान्यांना दिलासा मिळणे कठीण आहे.