खामेनेई यांना शनिवारीच का ठार केलं? अचानक किंवा चुकून नव्हे, 2 महिन्यापूर्व सर्व काही ठरलेलं, फसवून केला सर्वोच्च नेत्याचा खात्मा

अमेरिका आणि इस्रायल जवळपास दोन महिन्यांपासून दोन समांतर मार्गांवर काम करत होते. एका बाजूला इराणसोबत चर्चा सुरू होती, तर दुसऱ्या बाजूला गुप्तपणे मोठ्या लष्करी कारवाईची तयारी सुरू होती. Axios च्या अहवालानुसार शनिवारी सकाळी तेहरानमध्ये खामेनेई आपल्या सरकारी संकुलात सल्लागारांसोबत बैठक घेत असताना त्यांच्यावर हल्ला करण्यात आला. या मोठ्या कारवाईची त्यांना किंचितही कल्पना नव्हती, असे सांगितले जाते. त्यामुळेच या ऑपरेशनला आतापर्यंतची सर्वात मोठी आणि सर्वाधिक गुप्त लष्करी कारवाई मानले जात आहे.

advertisement

डिसेंबरमध्येच आखला गेला होता आराखडा

शनिवारी जे घडले ते अचानक नव्हते. या संपूर्ण घटनाक्रमाची सुरुवात डिसेंबरच्या अखेरीस झाली, जेव्हा इराणमध्ये सरकारविरोधात मोठ्या प्रमाणावर आंदोलन सुरू झाले. महागाई, बेरोजगारी आणि कठोर नियमांमुळे त्रस्त नागरिक रस्त्यावर उतरले. परिस्थिती इतकी बिघडली की सरकारने कडक कारवाई केली आणि हजारो लोक मृत्युमुखी पडल्याच्या बातम्या समोर आल्या.

याच काळात इस्रायलचे पंतप्रधान Benjamin Netanyahu अमेरिकेला गेले आणि त्यांनी Donald Trump यांची भेट घेतली. त्या वेळी दोन्ही नेत्यांमध्ये इराणविरोधातील पुढील रणनीतीवर चर्चा झाली. सुरुवातीला योजना फक्त क्षेपणास्त्र आणि लष्करी तळांना लक्ष्य करण्याची होती. मात्र इराणमधील वाढते आंदोलन आणि तणाव पाहता या आराखड्यात बदल करण्यात आला.

प्रदर्शन तीव्र झाल्यानंतर ट्रम्प यांनी उघडपणे आंदोलनकर्त्यांना पाठिंबा दिला. त्यांनी सोशल मीडियावर मदत मार्गावर आहे असे लिहित सरकारी संस्थांवर ताबा मिळवण्याचे आवाहन केले. या विधानावरून अमेरिका फक्त चर्चेवर अवलंबून नाही, हे स्पष्ट झाले.

जानेवारीच्या मध्यावर अमेरिकेकडून हल्ला होणार असल्याच्या बातम्या आल्या. मात्र शेवटच्या क्षणी तो निर्णय स्थगित करण्यात आला. त्यानंतर मध्यपूर्वेत अमेरिकन सैन्याची उपस्थिती वाढवण्यात आली आणि इस्रायलसोबत गुप्त योजना आखण्यास सुरुवात झाली.

एकीकडे चर्चा, दुसरीकडे युद्धतयारी

या कालावधीत अमेरिका आणि इराण यांच्यात चर्चा सुरूच होती. ओमानमार्गे संवाद सुरू राहिला आणि नंतर जिनिव्हामध्ये बैठका झाल्या. अमेरिकेची मागणी होती की इराणने आपला अणुकार्यक्रम मर्यादित करावा, क्षेपणास्त्र कार्यक्रमावर चर्चा करावी आणि प्रादेशिक लढाऊ गटांना पाठिंबा देणे थांबवावे.

मात्र अमेरिकन अधिकाऱ्यांच्या मते इराणने या मुद्द्यांवर ठोस भूमिका घेतली नाही. त्यांना वाटले की इराण वेळ काढत आहे आणि मागील बाजूने स्वतःची तयारी मजबूत करत आहे.

शनिवारच का निवडला गेला?

अमेरिका आणि इस्रायलने हल्ल्याची वेळ आधीच निश्चित केली होती. शनिवार हा दिवस निवडण्यामागे कारण असे की त्या दिवशी खामेनेई आपल्या निवासस्थानी नियमित बैठक घेत असत. शनिवार सकाळी तेहरानमध्ये सर्व काही नेहमीप्रमाणेच होते. Ayatollah Ali Khamenei आपल्या सरकारी संकुलात उपस्थित होते आणि जवळच्या सल्लागारांसोबत बैठक घेत होते. ही त्यांची नियमित बैठक असल्याने सुरक्षा यंत्रणांनाही कोणताही असामान्य धोका असल्याचा संशय नव्हता.

याच वेळी अमेरिका-इस्रायलने आखलेली योजना अंमलात आणली गेली. अहवालानुसार हल्ल्याची तारीख आधीच ठरलेली होती. गुप्त माहितीनुसार त्या दिवशी खामेनेई संकुलातील वरच्या मजल्यावर असतील भूमिगत बंकरमध्ये नाहीत, हे निश्चित झाले होते.

सर्वात मोठे आव्हान होते, त्यांना संशय येऊ न देणे. त्यामुळे शेवटच्या क्षणापर्यंत अमेरिका-इराण चर्चेचे वातावरण कायम ठेवण्यात आले. जिनिव्हामध्ये बैठका सुरू राहिल्या, ओमानमार्गे संदेशांची देवाणघेवाण होत राहिली आणि कूटनीतीद्वारे प्रश्न सुटू शकतो असा आभास निर्माण करण्यात आला.

यामुळे इराणी नेतृत्वाला तातडीने हल्ला होईल अशी शक्यता वाटली नाही आणि त्याचाच फायदा घेत ही कारवाई करण्यात आल्याचे सांगितले जात आहे.