मोठ्या संकटाची चाहूल, बाजारपेठेत 'ब्लॅक मंडे'ची भीती; 24 तासात ट्रम्प उलटफेर करणार, तज्ज्ञांनी वर्तवला धोक्याचा इशारा

अमेरिकेचे राष्ट्राध्यक्ष डोनाल्ड ट्रम्प मंगळवारी ‘स्टेट ऑफ द युनियन’ भाषण करणार असून, गुंतवणूकदारांचे त्याकडे विशेष लक्ष असेल. बुधवारी Nvidia आणि Salesforce या तंत्रज्ञान क्षेत्रातील दिग्गज कंपन्यांचे तिमाही निकाल जाहीर होणार आहेत. याशिवाय फेडरल रिझर्व्हचे अधिकारी लिसा कुक आणि ख्रिस्तोफर वॉलर यांच्यासह इतर सदस्यही आपली भूमिका स्पष्ट करणार आहेत. शुक्रवारी प्रोड्यूसर प्राइस इंडेक्स (PPI) चे आकडे जाहीर होतील, ज्यामुळे महागाईच्या प्रवाहाबाबत संकेत मिळू शकतात.

दरम्यान डोनाल्ड ट्रम्प यांनी त्यांच्या सोशल मीडिया प्लॅटफॉर्म ‘Truth Social’ वर जागतिक टॅरिफ 10 टक्क्यांवरून 15 टक्क्यांपर्यंत वाढवण्याचा इशारा दिला आहे. यापूर्वी सर्वोच्च न्यायालयाने काही टॅरिफ रद्द केल्यानंतर त्यांनी 10 टक्के सार्वत्रिक टॅरिफची घोषणा केली होती, जी 24 फेब्रुवारीपासून लागू होणार होती. मात्र 15 टक्के टॅरिफ नेमके कधी लागू होणार, याबाबत स्पष्टता नाही. हे टॅरिफ 1974 च्या ट्रेड अॅक्टमधील कलम 122 अंतर्गत जाहीर करण्यात आले आहेत. या कलमानुसार राष्ट्राध्यक्ष 150 दिवसांसाठी तात्पुरते टॅरिफ लागू करू शकतात, मात्र त्यानंतर विस्तारासाठी काँग्रेसची मंजुरी आवश्यक असते.

शुक्रवारी अमेरिकेच्या सर्वोच्च न्यायालयाने 6-3 च्या बहुमताने ट्रम्प यांच्या बहुतांश टॅरिफ निर्णयांना रद्द केले. न्यायालयाने म्हटले की, टॅरिफ लागू करण्यासाठी IEEPA (International Emergency Economic Powers Act) चा चुकीचा वापर करण्यात आला. न्यायालयाच्या मते यापूर्वी कोणत्याही राष्ट्राध्यक्षांनी या कायद्याचा इतक्या मोठ्या प्रमाणावर टॅरिफ लावण्यासाठी वापर केलेला नव्हता. ट्रम्प यांनी या निर्णयाला चुकीचा आणि ‘अमेरिका-विरोधी’ ठरवले आहे. संभाव्य रिफंडसंदर्भातील प्रकरणे खालच्या न्यायालयांकडे सोपवण्यात आली आहेत.

तज्ज्ञांच्या मते व्यापक आर्थिक परिणाम मर्यादित राहू शकतात; मात्र बाजारातील अनिश्चितता कायम राहू शकते. टॅरिफमुळे निर्यातीवर तात्पुरता परिणाम होण्याची शक्यता आहे. टॅरिफशी संबंधित रिफंडची रक्कम 85 अब्ज डॉलर ते 175 अब्ज डॉलर दरम्यान असू शकते, असा अंदाज आहे. आधीच 1,500 हून अधिक कंपन्यांनी ट्रंप प्रशासनाविरोधात न्यायालयीन लढा सुरू केला आहे.

अमेरिका आणि इराणमधील वाढता तणावही जागतिक बाजारांसाठी चिंतेचा विषय ठरत आहे. एका इराणी अधिकाऱ्याने रॉयटर्सला सांगितले की, अणु कार्यक्रमावर नियंत्रण ठेवण्यासाठी निर्बंध हटवण्याच्या मार्गांबाबत दोन्ही देशांमध्ये मतभेद आहेत आणि मार्चच्या सुरुवातीला नव्या चर्चेची शक्यता आहे. इराणने आपल्या उच्च संवर्धित युरेनियम साठ्याचा काही भाग निर्यात करण्याचा विचार करू शकतो, असे संकेत दिले असले तरी तेल आणि खनिज संसाधनांवरील नियंत्रण अमेरिका स्वीकारणार नाही, असे स्पष्ट केले आहे.

ट्रम्प यांनी शुक्रवारी म्हटले की, इराणवर दबाव आणण्यासाठी मर्यादित लष्करी कारवाईचा पर्याय विचाराधीन आहे आणि पुढील 10 ते 15 दिवसांत याबाबत निर्णय घेतला जाईल. त्यांनी तेहरानसोबत अणु कराराची शक्यता अद्याप जिवंत असल्याचेही नमूद केले. अमेरिकेचे एक विमानवाहू जहाज आधीच मध्यपूर्वेत तैनात असून दुसरेही त्या भागाकडे रवाना झाले आहे.

इक्विटी बाजारांव्यतिरिक्त इतर मालमत्ता वर्गांमध्येही हालचाल दिसून आली. सर्वोच्च न्यायालयाच्या निर्णयानंतर अमेरिकन डॉलर इंडेक्स 98 च्या आसपास स्थिर राहिला. स्पॉट गोल्डची किंमत 5,100 डॉलर प्रति औंसच्या वर पोहोचली, तर चांदीच्या किंमतीत शुक्रवारी 7 टक्क्यांची वाढ होऊन ती 80 डॉलर प्रति औंसच्या वर गेली. इराण तणावाच्या पार्श्वभूमीवर ब्रेंट क्रूडची किंमतही 71 डॉलर प्रति बॅरलच्या वर कायम राहिली.