चीनचा एक निर्णय, चांदीच्या बाजारपेठेत खळबळ; तुम्ही विचारही केला नसेल इतकी महागली, 60% सप्लाय रोखला

अमेरिकेकडून आयात शुल्क (टॅरिफ) वाढवण्याचे संकेत मिळताच गुंतवणूकदारांनी जोखमीच्या मालमत्तांपासून अंतर ठेवण्यास सुरुवात केली. बाजारात अनिश्चितता वाढली की सुरक्षित गुंतवणूक पर्यायांकडे (सेफ-हेवन अॅसेट्स) कल वाढतो. चांदीलाही याचा फायदा झाला. याच काळात डॉलर कमकुवत झाल्याने धातूंच्या किंमतींना अधिक आधार मिळाला. डॉलर कमजोर झाला की जागतिक बाजारात धातू स्वस्त वाटतात आणि मागणी वाढते.

फक्त मागणी वाढल्यामुळेच किंमती वाढलेल्या नाहीत, तर पुरवठा साखळीतील अडचणी अधिक गंभीर ठरत आहेत. COMEX एक्सचेंजमध्ये डिलिव्हरीसाठी उपलब्ध चांदीचा साठा घटून सुमारे 88.2 दशलक्ष औंस इतका राहिला आहे. 2020 च्या तुलनेत ही सुमारे 75 टक्क्यांची घट आहे. सध्याच्या स्थितीत ‘पेपर कॉन्ट्रॅक्ट्स’ म्हणजे कागदी व्यवहारांची संख्या प्रत्यक्ष भौतिक चांदीच्या तुलनेत पाचपट जास्त असल्याचे दिसून येत आहे. त्यामुळे ‘सिल्वर स्क्वीज’सारख्या चर्चांना उधाण आले आहे.

जागतिक बाजाराची दिशा बदलणारा महत्त्वाचा घटक म्हणजे चीनने लागू केलेली नवी निर्यात परवाना (एक्सपोर्ट लायसन्सिंग) व्यवस्था. या निर्णयामुळे रिफाइंड चांदीच्या निर्यातीवर निर्बंध वाढले आहेत. जगातील सुमारे 60 टक्के रिफाइंड पुरवठ्यावर याचा परिणाम झाल्याचे मानले जाते. चीन आपला सौर ऊर्जा (सोलर) आणि इलेक्ट्रिक वाहन (EV) क्षेत्रातील वाढता वापर लक्षात घेऊन चांदी देशांतर्गत ठेवण्यावर भर देत आहे. परिणामी, जागतिक बाजारात पुरवठा आणखी तुटवड्यात गेला आहे.

महागाईमुळे औद्योगिक कंपन्या चांदीचा वापर कमी करण्यासाठी डिझाइनमध्ये बदल करत आहेत आणि कॉपरसारखे पर्याय शोधत आहेत. मात्र दुसरीकडे गुंतवणूकदारांची भूक वाढतच आहे. सिल्वर ETF मध्ये अवघ्या एका आठवड्यात 2.44 अब्ज डॉलरची गुंतवणूक आली आहे. तसेच लीज रेट 8 टक्क्यांपर्यंत पोहोचल्याने भौतिक चांदीची मागणी किती तीव्र आहे, हे स्पष्ट होते.

शांघाय बाजारात चांदीची किंमत लंडनपेक्षा सुमारे 10 डॉलर प्रीमियमवर व्यवहार करत आहे. याचा अर्थ भौतिक चांदी आशियाई बाजारांकडे वळत आहे, तर पाश्चिमात्य देशांतील साठे कमी होत चालले आहेत.

जागतिक बाजार सलग सहाव्या वर्षी पुरवठा तुटवड्याचा सामना करत आहे. अंदाजे 67 दशलक्ष औंस इतकी कमतरता कायम राहू शकते. त्यामुळे चांदी आता केवळ दागिने किंवा औद्योगिक धातू राहिलेली नसून ती एक धोरणात्मक गुंतवणूक पर्याय बनत आहे. जर भू-राजकीय अनिश्चितता आणि पुरवठ्यावरील दबाव कायम राहिला; तर चांदीच्या किंमतींमध्ये पुढील काळातही मोठे चढ-उतार दिसू शकतात, असा अंदाज बाजारतज्ज्ञ व्यक्त करत आहेत.