इराण-अमेरिका युद्ध जास्त काळ सुरू राहिल्यास भारतीय कृषी क्षेत्राला किती फटका बसणार? धक्कादायक रिपोर्ट आला समोर

११.८ अब्ज डॉलरच्या निर्यातीवर धोका

अहवालानुसार, २०२५ मध्ये भारताने पश्चिम आशियातील देशांना सुमारे ११.८ अब्ज डॉलर किमतीची कृषी व अन्न उत्पादने निर्यात केली होती. ही रक्कम भारताच्या एकूण कृषी निर्यातीपैकी जवळपास २० टक्के आहे. त्यामुळे या प्रदेशातील अस्थिरतेचा परिणाम भारतीय कृषी क्षेत्रावर थेट होण्याची शक्यता आहे.

संघर्ष तीव्र झाल्यास धान्य, विशेषतः तांदूळ, तसेच फळे-भाज्या, मसाले, मांस, दुग्धजन्य पदार्थ आणि विविध पेयांच्या निर्यातीवर मोठा परिणाम होऊ शकतो. पश्चिम आशियातील अनेक देश भारतीय कृषी उत्पादनांसाठी महत्त्वाची बाजारपेठ मानली जातात.

advertisement

शिपिंग मार्गांतील अडथळ्यामुळे वाढली चिंता

GTRI चे संस्थापक अजय श्रीवास्तव यांच्या मते, पश्चिम आशियातील संघर्षामुळे समुद्री वाहतुकीचे मार्ग विस्कळीत होत आहेत. काही भागांमध्ये जहाजांच्या हालचालीवर मर्यादा येत असून विमा खर्चही वाढत आहे.

यामुळे निर्यातदारांना माल पाठविण्याचा खर्च वाढण्याची शक्यता आहे. परिणामी, भारतीय उत्पादने आंतरराष्ट्रीय बाजारात महाग होऊ शकतात. याचा थेट परिणाम शेतकरी, निर्यातदार आणि अन्न प्रक्रिया उद्योगावर होऊ शकतो.

तांदूळ निर्यातीवर सर्वाधिक परिणाम होण्याची शक्यता

अहवालात तांदूळ निर्यात सर्वाधिक धोक्यात असल्याचे नमूद करण्यात आले आहे. २०२५ मध्ये भारताने पश्चिम आशियाला सुमारे ४.४३ अब्ज डॉलर किमतीचा तांदूळ निर्यात केला होता. हा आकडा भारताच्या एकूण तांदूळ निर्यातीपैकी जवळपास ३६.७ टक्के आहे.

यामुळे पंजाब, हरियाणा, उत्तर प्रदेश, आंध्र प्रदेश आणि तेलंगणा या राज्यांतील शेतकऱ्यांसाठी आखाती देश अत्यंत महत्त्वाची बाजारपेठ ठरतात. या प्रदेशातील व्यापारावर परिणाम झाल्यास या राज्यांतील तांदूळ उत्पादकांना आर्थिक फटका बसू शकतो.

काही उत्पादनांवर सर्वाधिक जोखीम

अहवालात अशा उत्पादनांचाही उल्लेख करण्यात आला आहे ज्यांची ७० टक्क्यांहून अधिक निर्यात पश्चिम आशियात होते. यात कोकरू आणि बकरीचे मांस, ताजे गोमांस, सुके नारळ, बिअर, केळी तसेच जायफळ, गदा आणि वेलचीसारख्या मसाल्यांचा समावेश आहे. या उत्पादनांची निर्यात मोठ्या प्रमाणात या प्रदेशावर अवलंबून असल्याने ती सर्वाधिक धोक्यात मानली जात आहे.

मध्यम आणि उच्च जोखमीची उत्पादने

याशिवाय काही उत्पादनांची निर्यात ४० ते ६० टक्के प्रमाणात पश्चिम आशियावर अवलंबून आहे. यामध्ये बटर आणि दुग्धजन्य चरबी, शीतपेये, नारळ आणि पाम तेल, तंबाखू उत्पादने, ताज्या भाज्या, चीज, दही, फळे, चहा आणि काही वनस्पती तेलांचा समावेश होतो.

तसेच तांदूळ, काजू, नारळ, गोठवलेले मांस, प्रक्रिया केलेली फळे, कांदा-लसूण, जिरे-धणे, आले-हळद आणि विविध डाळी यांची निर्यातही मोठ्या प्रमाणात या प्रदेशात होते. या उत्पादनांना ‘मध्यम जोखीम’ गटात ठेवण्यात आले आहे, कारण त्यांच्या एकूण निर्यातीपैकी सुमारे २५ ते ३० टक्के हिस्सा पश्चिम आशियात जातो.

शेतकरी आणि उद्योगांसाठी सावधगिरीची गरज

तज्ज्ञांच्या मते, जर संघर्ष दीर्घकाळ चालू राहिला तर निर्यात मार्ग, वाहतूक खर्च आणि बाजारपेठेतील मागणी यावर परिणाम होऊ शकतो. त्यामुळे भारतीय निर्यातदार आणि कृषी क्षेत्राने पर्यायी बाजारपेठा शोधण्याची गरज निर्माण होऊ शकते.