TRENDING:
पण, तुम्ही कधी विचार केला आहे का की, जगातील सर्वात शक्तिशाली देश असलेल्या अमेरिकेत स्वयंपाकाचा गॅस कसा पोहोचतो? तिथेही आपल्यासारखेच लाल सिलिंडर घराघरात पोहोचवले जातात की तिथली गोष्ट काही वेगळीच आहे? आजच्या या रंजक लेखात आपण भारत आणि अमेरिकेतील गॅस डिलिव्हरी सिस्टिमची सविस्तर तुलना करणार आहोत.
सिलिंडर नाही, तर घराबाहेर असतो 'मोठा टँक'
advertisement
भारतात आपण साधारण 14.2 किलोच्या लोखंडी सिलिंडरवर अवलंबून असतो. मात्र, अमेरिकेतील चित्र पूर्णपणे वेगळे आहे. अमेरिकेत एलपीजीला (LPG) प्रामुख्याने 'प्रोपेन' (Propane) म्हणून ओळखले जाते. तिथे शहरांमध्ये गॅस पाइपलाइन (PNG) असली, तरी ग्रामीण आणि उपनगरीय भागांत घराच्या अंगणात किंवा घराच्या मागे एक खूप मोठा फिक्स्ड टँक बसवलेला असतो. हा टँक जमिनीच्या वर किंवा खाली कायमस्वरूपी स्थापित असतो, ज्याची क्षमता आपल्या छोट्या सिलिंडरपेक्षा कित्येक पटीने जास्त असते.
भारतात आपण 'सिलिंडर बदलतो' (Cylinder Exchange), पण अमेरिकेत गॅसची डिलिव्हरी म्हणजे टँकर रिफिलिंग असते. एक मोठा टँकर ट्रक तुमच्या घराजवळ येतो आणि पाइपच्या सहाय्याने तुमच्या घराबाहेरील मोठ्या टँकमध्ये गॅस भरून निघून जातो. तिथे रिकाम्या टाक्यांची आदलाबदल करण्याचा कोणताही प्रकार घरगुती गॅससाठी नसतो.
भारतात गॅस संपल्यावर आपण बुकिंग करतो आणि मग डिलिव्हरी मिळते. पण अमेरिकेत ही सिस्टिम अत्यंत 'हाय-टेक' आहे. तिथल्या गॅस कंपन्या ग्राहकांच्या टँकमध्ये सेन्सर्स बसवतात किंवा त्यांच्या वापराचा पॅटर्न ट्रॅक करतात. जसा टँकमधील गॅसचा स्तर एका ठराविक मर्यादेखाली येतो, तशी माहिती कंपनीला आपोआप मिळते. त्यानंतर डिलिव्हरी ट्रक ग्राहकाने न बोलावता येतो, टँक भरतो आणि निघून जातो. ग्राहकाला गॅस संपण्याची धास्तीच उरत नाही.
मालकी हक्क आणि करार
अमेरिकेत गॅस टँकबाबत दोन प्रकारची पद्धत चालते. एक तर घरमालक स्वतः तो मोठा टँक विकत घेतो किंवा गॅस कंपनीकडून तो भाड्याने घेतो. जर टँक कंपनीचा असेल, तर तुम्ही केवळ त्याच कंपनीकडून गॅस भरून घेऊ शकता. भारतातही आपण सिक्युरिटी डिपॉझिट देतो, पण अमेरिकेतील हा करार दीर्घकालीन आणि मोठ्या इन्फ्रास्ट्रक्चरवर आधारित असतो.
पिकनिक आणि बारबेक्यूसाठी छोटे सिलिंडर
घरासाठी मोठी यंत्रणा असली, तरी अमेरिकेत छोटे सिलिंडरही खूप लोकप्रिय आहेत. हे सिलिंडर आपल्या घरगुती सिलिंडरपेक्षा लहान असतात. त्यांचा वापर प्रामुख्याने घराबाहेर बारबेक्यू ग्रिल (BBQ) किंवा कॅम्पिंगसाठी केला जातो. या छोट्या सिलिंडरसाठी तिथे 'एक्सचेंज प्रोग्राम' चालतो. कोणत्याही सुपरमार्केटमध्ये किंवा पेट्रोल पंपवर जाऊन तुम्ही तुमचा रिकामा छोटा सिलिंडर देऊन भरलेला सिलिंडर विकत घेऊ शकता. याची होम डिलिव्हरी भारतातल्यासारखी घरोघरी केली जात नाही.
भारतातील गॅस डिलिव्हरी सिस्टिम ही मानवी श्रमावर आणि मोठ्या वितरण साखळीवर अवलंबून आहे, तर अमेरिकेतील सिस्टिम ही ऑटोमेशन आणि मोठ्या साठवणूक क्षमतेवर आधारित आहे. दोन्ही देशांनी त्यांच्या भौगोलिक स्थितीनुसार ही यंत्रणा विकसित केली आहे, पण तंत्रज्ञानाच्या बाबतीत अमेरिका नक्कीच एक पाऊल पुढे आहे.