TRENDING:
नवी दिल्ली: विमानप्रवासादरम्यान मोबाईल किंवा इतर इलेक्ट्रॉनिक उपकरणे चार्ज करण्यासाठी पॉवर बँक वापरण्यावर आता बंदी घालण्यात आली आहे. नागरी विमान वाहतूक महासंचालनालयाने (DGCA) यासंदर्भात स्पष्ट निर्देश जारी केले असून, उड्डाणादरम्यान पॉवर बँकद्वारे कोणतेही गॅझेट चार्ज करता येणार नाही, तसेच विमानातील सीट पॉवर आउटलेटचा वापर करूनही पॉवर बँक चार्ज करण्यास मनाई करण्यात आली आहे.
advertisement
जगभरात लिथियम बॅटरी गरम होणे किंवा अचानक पेट घेण्याच्या वाढत्या घटनांच्या पार्श्वभूमीवर DGCA ने हा निर्णय घेतला आहे. नोव्हेंबरमध्ये जारी करण्यात आलेल्या ‘डेंजरस गुड्स अॅडव्हायजरी सर्क्युलर’मध्ये पॉवर बँक आणि अतिरिक्त बॅटऱ्यांबाबत कठोर नियम लागू करण्यात आले आहेत. या नियमांनुसार, पॉवर बँक फक्त हँड बॅगेजमध्येच नेण्याची परवानगी असेल. त्या ओव्हरहेड लगेज कंपार्टमेंटमध्ये ठेवता येणार नाहीत, कारण अशा ठिकाणी लागलेली आग वेळेत लक्षात येणे कठीण ठरते.
DGCA च्या माहितीनुसार लिथियम बॅटरीमध्ये अनियंत्रित उष्णता, ओव्हरचार्जिंग, दाब पडणे किंवा अंतर्गत शॉर्ट सर्किटमुळे आग लागू शकते. निकृष्ट उत्पादन गुणवत्ता, जुन्या झालेल्या बॅटऱ्या किंवा चुकीच्या हाताळणीमुळेही असा धोका निर्माण होतो. लिथियम बॅटरीमुळे लागणारी आग अत्यंत तीव्र असते आणि अनेक वेळा ती आपोआप कायम राहू शकते. त्यामुळे ती विझवणे अधिक अवघड ठरते, असे DGCA ने स्पष्ट केले आहे.
अॅडव्हायजरी सर्क्युलरमध्ये नमूद करण्यात आले आहे की, रिचार्जेबल उपकरणांमध्ये मोठ्या प्रमाणावर वापरल्या जाणाऱ्या लिथियम बॅटऱ्यांमुळे विमानप्रवासादरम्यान अशा बॅटऱ्या वाहून नेण्याचे प्रमाण वाढले आहे. पॉवर बँक, पोर्टेबल चार्जर यांसारखी उपकरणे विमानात आगीचा संभाव्य स्रोत ठरू शकतात आणि ऑनबोर्ड आग लागण्याचा धोका निर्माण करू शकतात.
ओव्हरहेड बिनमध्ये किंवा केबिन बॅगेजमध्ये ठेवलेल्या लिथियम बॅटऱ्या सहज दिसत नाहीत, त्यावर लक्ष ठेवणे कठीण जाते. त्यामुळे धूर किंवा आग लागल्यास ती उशिरा लक्षात येते आणि त्यावर तातडीने उपाययोजना करणे अवघड ठरते. यामुळे विमानाच्या सुरक्षिततेला मोठा धोका निर्माण होऊ शकतो, असा इशाराही DGCA ने दिला आहे.
या पार्श्वभूमीवर DGCA ने सर्व विमान कंपन्यांना लिथियम बॅटऱ्यांशी संबंधित त्यांच्या विद्यमान सेफ्टी रिस्क अस्सेसमेंटचा आढावा घेण्याचे निर्देश दिले आहेत. तसेच केबिन क्रूला अधिक चांगले प्रशिक्षण देण्यावर भर देण्यात आला आहे. इलेक्ट्रॉनिक उपकरणांमधून उष्णता, धूर किंवा ज्वाला दिसणे, अशा प्राथमिक धोक्यांची लक्षणे ओळखणे, योग्य अग्निशमन उपकरणांचा वापर करणे आणि धुरामुळे होणाऱ्या धोक्यांची जाणीव ठेवणे, यासाठी क्रू सदस्य सज्ज असणे आवश्यक असल्याचे DGCA ने म्हटले आहे.
प्रवाशांनाही नियमांचे पालन करण्याचे आवाहन करण्यात आले असून, कोणतेही उपकरण गरम होत असल्याचे, धूर येत असल्याचे किंवा विचित्र वास येत असल्याचे जाणवल्यास तात्काळ केबिन क्रूला माहिती देणे बंधनकारक करण्यात आले आहे. विमान कंपन्यांना लिथियम बॅटरीशी संबंधित सर्व सुरक्षा घटना DGCA कडे त्वरित कळवण्याचे आदेश देण्यात आले आहेत.
अलीकडच्या काळात विमानात लिथियम बॅटरीमुळे आग लागल्याच्या अनेक घटना समोर आल्या आहेत. 19 ऑक्टोबर रोजी दिल्ली विमानतळावर टॅक्सींगदरम्यान दिमापूरला जाणाऱ्या इंडिगो विमानात एका प्रवाशाची पॉवर बँक पेटली होती. सुदैवाने, केबिन क्रूने वेळीच आग विझवली आणि कोणतीही जीवितहानी झाली नाही.
यापूर्वी एमिरेट्स, सिंगापूर एअरलाइन्ससह अनेक आंतरराष्ट्रीय विमान कंपन्या आणि देशांनी अशाच प्रकारचे निर्बंध लागू केले आहेत. अलीकडेच हांगझोऊहून सोलला जाणाऱ्या एका विमानात उड्डाणादरम्यान पॉवर बँकला आग लागल्याची घटना घडली होती. सुमारे 10 किलोमीटर उंचीवर उड्डाण करणाऱ्या एअरबस A321 विमानात अचानक धूर पसरल्याने प्रवाशांमध्ये एकच खळबळ उडाली होती.
या सर्व घटनांच्या पार्श्वभूमीवर DGCA चा निर्णय महत्त्वाचा मानला जात असून, विमानप्रवासातील सुरक्षिततेसाठी पॉवर बँक वापराबाबत अधिक सावधगिरी बाळगण्याचा स्पष्ट संदेश यातून देण्यात आला आहे.