TRENDING:
जसं सोन्यासाठी हॉलमार्किंग अनिवार्य आहे, तसंच चांदीसाठीही ब्युरो ऑफ इंडियन स्टँडर्ड्स (BIS) ने विशिष्ट नियम आणि चिन्हे ठरवून दिली आहेत. चांदीवर हॉलमार्क कुठे असतो आणि तो कसा ओळखावा? याबद्दलची ही महत्त्वाची माहिती तुमच्या फायद्याची ठरेल.
चांदीवर हॉलमार्क असणे का गरजेचे आहे?
शुद्ध चांदी अत्यंत मऊ असते, त्यामुळे तिचे दागिने किंवा भांडी बनवण्यासाठी त्यात तांबे किंवा इतर धातू मिसळले जातात. पण हे मिश्रण किती प्रमाणात आहे, हे ग्राहकाला डोळ्यांनी समजत नाही. हॉलमार्किंग ही एक प्रकारची 'शुद्धतेची हमी' आहे. ज्या चांदीवर BIS हॉलमार्क असतो, ती चांदी आंतरराष्ट्रीय दर्जाची मानली जाते आणि विकतानाही तिची पूर्ण किंमत मिळते.
advertisement
चांदीच्या हॉलमार्कचे 5 मुख्य भाग (BIS निकषांनुसार)
चांदीच्या वस्तूवर तुम्ही भिंगाच्या (Magnifying Glass) साहाय्याने पाहिल्यास तुम्हाला खालील 5 खुणा दिसतील:
1. BIS लोगो (BIS Logo)
सोन्याप्रमाणेच चांदीवरही सर्वात आधी भारतीय मानक ब्युरोचा (BIS) त्रिकोणी लोगो असतो. हे चिन्ह त्या वस्तूची अधिकृत चाचणी झाल्याचे सिद्ध करते.
2. शुद्धतेचे ग्रेड (Purity Grade/Fineness)
चांदी किती शुद्ध आहे हे दर्शवण्यासाठी त्यावर काही आकडे असतात. चांदीसाठी मुख्यत्वे खालील ग्रेड वापरले जातात:
999: ही सर्वात शुद्ध चांदी (Fine Silver) मानली जाते, जी नाणी किंवा लगडीवर असते.
925: याला 'स्टर्लिंग सिल्वर' (Sterling Silver) म्हणतात. दागिने आणि भांड्यांसाठी ही सर्वोत्तम मानली जाते. याचा अर्थ 92.5 % शुद्ध चांदी आणि उरलेले इतर धातू. 900, 835, 800 ही चिन्हे चांदीचे प्रमाण किती कमी आहे हे दर्शवतात.
3. हॉलमार्किंग सेंटरचे मार्क (Assaying Center’s Mark)
ज्या ठिकाणी त्या चांदीच्या वस्तूची शुद्धता तपासली गेली आहे, त्या प्रयोगशाळेचे (Lab) एक विशिष्ट चिन्ह तिथे असते.
4. खरेदीचे वर्ष (Year of Marking)
काही जुन्या दागिन्यांवर हॉलमार्किंगचे वर्ष दर्शवण्यासाठी इंग्रजी मुळाक्षरे (उदा. 'A' म्हणजे 2000 साल) असायची. मात्र, आता नवीन नियमांनुसार यात बदल झाले आहेत.
5. ज्वेलर्सचे ओळख चिन्ह (Jeweller’s Identification Mark)
ज्या सराफाकडून किंवा शोरूममधून तुम्ही ती वस्तू घेतली आहे, त्यांचे स्वतःचे एक बोधचिन्ह तिथे असते.
चांदी खरेदी करताना 'या' गोष्टी लक्षात ठेवा
आता सोन्याप्रमाणेच चांदीच्या हॉलमार्किंगमध्येही HUID (Hallmark Unique Identification) क्रमांक येत आहे. हा 6 अंकी अल्फान्यूमेरिक कोड असतो, जो तुम्ही 'BIS CARE' ॲपवर टाकून दागिन्याची पूर्ण माहिती मिळवू शकता.
लेझर मार्किंग: हल्ली बहुतेक हॉलमार्किंग हे लेझरने केले जाते, त्यामुळे ते अतिशय बारीक असते. चांदीच्या बांगड्यांच्या आतल्या बाजूला किंवा वाटी/ताटाच्या खालच्या बाजूला हे चिन्ह असते.
पावतीची मागणी: हॉलमार्क असलेल्या वस्तूचे पक्के बिल मागा, ज्यावर शुद्धतेचा उल्लेख असेल.
महत्त्वाची टीप: नेहमी BIS मान्यताप्राप्त सराफाकडूनच चांदी खरेदी करा. चांदी काळवंडणे ही तिची नैसर्गिक प्रक्रिया आहे, त्याचा शुद्धतेशी संबंध नसतो. पण हॉलमार्क नसेल, तर मात्र ती चांदी शुद्ध नसल्याची शक्यता जास्त असते.