Love : हृदयाचे ठोके वाढतात आणि भूक-तहान हरपते; प्रेमात पडल्यावर शरीरात असं नेमकं काय होतं? यामागचं रंजक विज्ञान

'प्रेम आंधळं असतं...' प्रेमात माणूस काहीही करण्याची तयारी दाखवतो, अशी वाक्यं आपण आजवर अनेक चित्रपटांत किंवा गाण्यांत ऐकली आहेत. जेव्हा आपण कुणाच्या तरी प्रेमात पडतो, तेव्हा अचानक जग सुंदर वाटू लागतं, झोप उडते आणि सतत त्याच व्यक्तीचा विचार मनात घोळत राहतो. आपल्याला वाटतं की हे सर्व फक्त मनाचे खेळ आहेत, पण विज्ञानाच्या भाषेत सांगायचं तर हा सर्व तुमच्या मेंदूतील केमिकल लोचा आहे.

हो, तुम्ही बरोबर वाचलं. प्रेमात पडणं ही केवळ एक भावना नसून ती एक पूर्णपणे वैज्ञानिक प्रक्रिया आहे. जेव्हा आपल्याला कुणी आवडू लागतं, तेव्हा आपलं शरीर एका विशिष्ट केमिकल फॅक्टरीसारखं काम करू लागतं. प्रसिद्ध मानववंशशास्त्रज्ञ डॉ. हेलन फिशर यांच्या मते, प्रेमात पडल्यावर मेंदूमध्ये जे बदल होतात, ते एखाद्या अंमली पदार्थाच्या नशेसारखेच असतात.

चला जाणून घेऊया, प्रेमात पडल्यानंतर आपल्या शरीरात होणारे ते 5 वैज्ञानिक बदल, जे आपल्याला एका वेगळ्याच दुनियेत घेऊन जातात:

1. मेंदूमध्ये 'हॅपी हार्मोन्स'चा ब्लास्टजेव्हा तुम्ही तुमच्या आवडत्या व्यक्तीला पाहता किंवा त्यांच्याशी बोलता, तेव्हा मेंदूतील रिवॉर्ड सिस्टम (Ventral Tegmental Area) सक्रिय होते. यावेळी मेंदूत डोपामाइन नावाचे रसायन मोठ्या प्रमाणात स्त्रवते. याला 'फील गुड' हार्मोन म्हणतात. शास्त्रज्ञांच्या मते, हे हार्मोन रिलीज झाल्यामुळे तुम्हाला त्या व्यक्तीच्या सहवासाचे व्यसन लागते. म्हणूनच, तुम्ही वारंवार त्या व्यक्तीला भेटण्याचे बहाणे शोधू लागता, कारण तुमच्या मेंदूला ती हाय (High) फिलिंग पुन्हा पुन्हा हवी असते.

2. हृदयाची धडधड आणि हाताला सुटणारा घामत्या खास व्यक्तीला पाहताच अचानक हात पाय थंड पडणे, घाम सुटणे किंवा हृदयाचे ठोके वेगाने वाढणे, असा अनुभव तुम्हाला आलाय का? हे सर्व एड्रेनालाईन (Adrenaline) या हार्मोनमुळे घडते. गंमत म्हणजे, हे तेच हार्मोन आहे जे आपल्याला संकटाच्या वेळी सावध करते. प्रेमात असताना हे हार्मोन तुम्हाला एक वेगळीच उत्तेजना आणि पोटात फुलपाखरे उडल्याचा भास करून देते.

3. नैसर्गिक पेनकिलर सक्रिय होणेस्टॅनफोर्ड युनिव्हर्सिटीच्या तज्ज्ञांनी एका संशोधनात असे सिद्ध केले आहे की, प्रेमात पडल्यावर शरीराची नैसर्गिक वेदनाशामक यंत्रणा (Natural Painkiller System) अधिक सक्रिय होते. जेव्हा आपण आपल्या जोडीदाराचा फोटो पाहतो किंवा त्यांचा हात हातात घेतो, तेव्हा शारीरिक वेदना कमी जाणवू लागतात. प्रेम हे खरोखरच औषधासारखं काम करतं, हे विज्ञानानेही मान्य केलं आहे.

4. भूक-तहान आणि झोप उडण्याचे कारणप्रेमात पडल्यावर भूक लागत नाही किंवा रात्री उशिरापर्यंत झोप येत नाही, हे केवळ कवींच्या कल्पनेतलं नाही. शास्त्रज्ञांनुसार, या काळात शरीरात कोर्टिसोल पातळी वाढते, ज्यामुळे थोडा तणाव जाणवतो आणि झोप कमी होते. त्याच वेळी, मेंदूतील सेरोटोनिन (Serotonin) ची पातळी खाली घसरते. सेरोटोनिन कमी झाल्यामुळे माणसाचा मेंदू एकाच गोष्टीवर 'फिक्स' होतो. परिणामी, तुम्हाला तुमच्या पार्टनरशिवाय दुसरं काहीच सुचत नाही.

5. 'हग हार्मोन' आणि विश्वासाचे नातेजसजसं नातं जुनं आणि घट्ट होतं, तसं शरीरात ऑक्सिटोसिन (Oxytocin) नावाचं रसायन तयार होतं. याला कडल हार्मोन (Cuddle Hormone) किंवा लगावचे रसायन म्हणतात. हे हार्मोन केवळ जोडीदाराबद्दल ओढ निर्माण करत नाही, तर एकमेकांवर विश्वास ठेवण्यासही मदत करतं. यामुळेच दोन व्यक्तींमध्ये दीर्घकाळ टिकणारं आणि सुरक्षित नातं निर्माण होतं.

थोडक्यात सांगायचं तर...पुढच्या वेळी जेव्हा तुमचं वागणं थोडं बदललेलं वाटेल किंवा तुम्ही विनाकारण हसू लागाल, तेव्हा समजून जा की तुमचा मेंदू निसर्गाच्या एका सुंदर प्रक्रियेतून जात आहे. प्रेम हे केवळ जज्बात नसून ते निसर्गाचं एक अजब गणित आहे, जिथे रसायनं आणि भावना एकत्र येऊन आयुष्य सुंदर बनवतात.