IRCTC चा फुलफॉर्म काय? रेल्वे बुकिंगशिवाय काय करते ही संस्था? नेहमी प्रवास करणाऱ्यांनाही हे माहित नसेल

आपल्यापैकी असा कोणीही नसेल ज्याने आयुष्यात कधी रेल्वेने प्रवास केला नसेल. लांबचा प्रवास असो किंवा सणासुदीला गावाला जाणं, आपण सर्वात आधी 'IRCTC' ची वेबसाईट किंवा ॲप उघडतो. तिकीट बुक करण्यापासून ते प्रवासात जेवण मागवण्यापर्यंत हे नाव आपल्या सतत कानावर पडत असतं. पण, ज्या नावाचा आपण रोजच्या आयुष्यात इतका वापर करतो, त्या IRCTC चा फुलफॉर्म काय आहे? हे माहित आहे का? आणि ही संस्था नक्की काय काम करते, हे तुम्हाला माहीत आहे का?

अनेकांना वाटतं की IRCTC म्हणजे भारतीय रेल्वेच आहे, पण प्रत्यक्षात ही भारतीय रेल्वेची एक उपकंपनी आहे जिच्यावर प्रवाशांच्या सुविधांची मोठी जबाबदारी असते. चला तर मग, या रेल्वेच्या लाईफलाईन बद्दल अधिक जाणून घेऊया.

IRCTC चा फुलफॉर्म काय आहे?IRCTC चा फुलफॉर्म Indian Railway Catering and Tourism Corporation असा आहे. मराठीत याचा अर्थ भारतीय रेल्वे खानपान आणि पर्यटन महामंडळ असा होतो. 27 सप्टेंबर 1999 रोजी या संस्थेची स्थापना करण्यात आली. भारतीय रेल्वेमधील खानपान (Catering), पर्यटन (Tourism) आणि ऑनलाईन तिकीट बुकिंगची सर्व व्यवस्था अधिक सोयीस्कर करण्यासाठी या संस्थेची निर्मिती करण्यात आली.

IRCTC नक्की काय काम करते?केवळ तिकीट बुक करणे एवढंच IRCTC चं काम नाही, तर प्रवाशांचा प्रवास सुखकर करण्यासाठी ही संस्था अनेक आघाड्यांवर काम करते:

1. ऑनलाईन तिकीट बुकिंग:आज आपण घरबसल्या मोबाईलवरून तिकीट बुक करू शकतो, ते केवळ IRCTC मुळेच. रेल्वेचे तिकीट रिझर्वेशन हाताळणारी ही जगातील सर्वात मोठ्या वेबसाईटपैकी एक आहे.

2. कॅटरिंग सेवा (खानपान):रेल्वे स्थानकांवरील फूड स्टॉल्स आणि ट्रेनमधील पॅन्ट्री कारद्वारे प्रवाशांना जेवण पुरवण्याची जबाबदारी या संस्थेची असते. आता तर ई-कॅटरिंगद्वारे तुम्ही तुमच्या आवडीच्या हॉटेलमधून चालत्या ट्रेनमध्ये जेवण मागवू शकता.

3. पर्यटन (Tourism):IRCTC कडून देश-विदेशातील पर्यटनासाठी विशेष पॅकेज दिले जातात. यामध्ये भारत गौरव ट्रेन, महापरिनिर्वाण एक्सप्रेस (बुद्धिस्ट सर्किट ट्रेन) आणि महाराजा एक्सप्रेस सारख्या आलिशान गाड्यांचा समावेश होतो.

4. पॅकेज्ड ड्रिंकिंग वॉटर (Rail Neer):आपण रेल्वे प्रवासात जे रेल नीर पाणी विकत घेतो, त्याचं उत्पादन आणि वितरण IRCTC कडूनच केलं जातं.

IRCTC चे महत्त्व का वाढले?पूर्वी तिकीट काढण्यासाठी तासनतास रेल्वे स्टेशनच्या खिडकीवर रांगेत उभं राहावं लागायचं. पण 1999 नंतर डिजिटल क्रांती झाली आणि IRCTC ने ही सर्व प्रक्रिया सोपी केली. आज दररोज लाखो तिकीटं या पोर्टलवरून बुक होतात. प्रवाशांना केवळ तिकीटच नाही, तर हॉटेल्स, बस बुकिंग आणि अगदी विमानाची तिकीटं काढण्याची सोयही आता IRCTC ने उपलब्ध करून दिली आहे.

थोडक्यात काय तर IRCTC ही केवळ एक वेबसाईट नाही, तर ती भारतीय रेल्वेची एक अशी यंत्रणा आहे जी तंत्रज्ञान आणि सेवा यांचा मेळ घालून आपला प्रवास डिजिटल आणि आधुनिक बनवत आहे. पुढच्या वेळी जेव्हा तुम्ही तिकीट बुक कराल, तेव्हा या नावामागची मोठी जबाबदारी नक्की आठवा.