TRENDING:
Kharg Island हे बेट इराणच्या किनाऱ्यापासून सुमारे 25 किमी अंतरावर आहे आणि ते देशाचे प्रमुख कच्चे तेल निर्यात केंद्र आहे. इराणच्या बहुतांश तेलवाहतुकीचे व्यवस्थापन याच बेटावरून केले जाते. इराणवर अनेक दिवस हवाई हल्ले सुरू असतानाही या बेटावरील सुविधा अजूनही कार्यरत असल्याचे वृत्त Financial Times ने दिले आहे.
विश्लेषकांच्या मते यामागचे कारण स्पष्ट आहे. खार्ग बेटावर हल्ला केल्यास इराणची अर्थव्यवस्था मोठ्या प्रमाणावर कोलमडू शकते; पण त्याच वेळी त्यामुळे संघर्ष अधिक तीव्र होऊ शकतो आणि जागतिक तेल बाजारात मोठा धक्का बसू शकतो.
advertisement
हे छोटेसे बेट काही किलोमीटर लांबीचे आहे. 1960 च्या दशकात अमेरिकन तेल कंपनी Amoco ने ते विकसित केले आणि तेव्हापासून ते इराणचे मुख्य तेल निर्यात केंद्र बनले. आज या बेटावरून दररोज सुमारे 7 दशलक्ष बॅरल तेल जहाजांमध्ये भरले जाऊ शकते. त्यामुळे इराणच्या कच्च्या तेलाच्या निर्यातीचा हा कणा मानला जातो.
इराणसाठी या बेटाचे महत्त्व किती आहे हे सांगताना माजी अमेरिकी उपविशेष दूत Richard Nephew यांनी सांगितले, या बेटाशिवाय इराणची अर्थव्यवस्था अक्षरशः कोलमडून जाईल. इराणच्या बर्याच किनारपट्टीचा भाग अतिशय उथळ असल्यामुळे जगातील सर्वात मोठ्या तेलवाहू जहाजांना तिथे थांबणे शक्य होत नाही. त्यामुळे खार्ग बेट हे खोल पाण्याजवळ असल्याने तेल निर्यातीसाठी अत्यंत महत्त्वाचे ठिकाण बनले आहे. इराणकडून परदेशात विकल्या जाणाऱ्या प्रत्येक 10 बॅरल तेलापैकी सुमारे 9 बॅरल याच बेटावरून जहाजांमध्ये भरले जातात.
या बेटावरील तेलसाठा आणि निर्यात व्यवस्था अत्यंत केंद्रित आणि उघडी आहे. बेटाच्या दक्षिणेकडील भागात मोठ्या प्रमाणावर तेल साठवण टाक्या आहेत, तर खोल पाण्यात जाणाऱ्या लांब जेट्टींमधून सुपरटँकर्समध्ये तेल भरले जाते. समुद्राखालील पाइपलाइनद्वारे हे बेट इराणमधील मुख्य भूमीवरील मोठ्या तेलक्षेत्रांशी जोडलेले आहे.
युद्ध सुरू असतानाही तेलाची वाहतूक सुरू
उपग्रह चित्रांनुसार अलीकडील हल्ल्यांनंतरही खार्ग बेटावरील निर्यात टर्मिनल कार्यरत असल्याचे दिसून आले आहे. Bloomberg च्या अहवालानुसार सुमारे 2 दशलक्ष बॅरल तेल वाहून नेण्याची क्षमता असलेले एक अतिविशाल क्रूड कॅरियर जहाज 2 मार्च रोजी खार्ग बेटावरील एका लोडिंग जेट्टीवर उभे होते. हे अमेरिकन आणि इस्रायली हवाई हल्ले सुरू झाल्यानंतर दोन दिवसांनी घडले.
बेटाभोवती असलेल्या तेलवाहू जहाजांची संख्या कमी झाल्याचे दिसून आले. फेब्रुवारीच्या अखेरीस येथे 10 अतिविशाल क्रूड कॅरियर (VLCC) आणि इतर अनेक जहाजे दिसत होती. परंतु नंतर उपग्रह आकडेवारीनुसार केवळ चार मोठी जहाजेच दिसली. विश्लेषकांच्या मते इराणी तेलवाहू जहाजे अनेकदा आपली स्थान माहिती देणारी सिग्नल प्रणाली बंद करतात आणि Strait of Malacca पर्यंत पोहोचेपर्यंत ती पुन्हा सुरू करत नाहीत. अंतिम गंतव्यस्थान लपवण्यासाठी ही पद्धत वापरली जाते.
हल्ला केल्यास मोठा संघर्ष भडकण्याची भीती
इतके महत्त्वाचे आर्थिक लक्ष्य असतानाही अमेरिकेने ऐतिहासिकदृष्ट्या खार्ग बेटावर हल्ला करण्याबाबत एक लाल रेषा आखून ठेवली आहे. तज्ज्ञांच्या मते अमेरिका आणि इस्रायलला भीती आहे की अशा हल्ल्याला प्रत्युत्तर म्हणून इराण आखातातील इतर देशांच्या तेल सुविधांवर हल्ले करू शकतो. तो अत्यंत गंभीर पातळीवरील संघर्ष ठरेल, असे नेफ्यू यांनी सांगितले. अमेरिका आणि इस्रायलला माहीत आहे की खार्गवर हल्ला केल्यास इराण आखातातील इतर देशांच्या तेलसुविधांवर निशाणा साधू शकतो. त्यांनी पुढे सांगितले की, जरी इराणमध्ये सत्तांतर झाले तरी खार्ग बेट नष्ट केल्यास भविष्यातील सरकारही कमकुवत होईल, कारण देशाच्या तेल अर्थव्यवस्थेचा कणा नष्ट होईल.
अमेरिका आणि इस्रायलने युद्धात आपापली कार्यक्षेत्रेही विभागून घेतली आहेत. इस्रायली लढाऊ विमाने प्रामुख्याने इराणच्या पश्चिम आणि मध्य भागात कारवाया करत आहेत, तर दक्षिण भाग आणि समुद्री क्षेत्रांची जबाबदारी अमेरिकन सैन्याकडे आहे. यामध्ये खार्ग बेटाच्या आसपासचा भागही येतो.
ऊर्जा क्षेत्रातील विश्लेषकांच्या मते आणखी एक मोठा मुद्दा म्हणजे जागतिक तेल बाजार. खार्ग बेटावरील निर्यात खंडित झाल्यास कच्च्या तेलाच्या किमती मोठ्या प्रमाणावर वाढू शकतात. याशिवाय चीनशी संबंध बिघडण्याचीही शक्यता आहे, कारण इराणचे बहुतांश तेल चीन खरेदी करतो.
Michael Doran यांनी Hudson Institute मधून बोलताना सांगितले, युद्धानंतरच्या इराणच्या अर्थव्यवस्थेचा पाया नष्ट करणे अमेरिकन प्रशासनाला नको आहे. खार्ग बेटावर हल्ला न करण्याची ही जुनी अमेरिकी भूमिका आहे.
सध्या लक्ष्य आहे सत्तेवर दबाव
तरीही इस्रायलमध्ये काही राजकीय नेत्यांनी इराणच्या ऊर्जा सुविधांवर हल्ला करण्याची मागणी केली आहे. इस्रायलचे विरोधी पक्षनेते Yair Lapid यांनी खार्ग बेट आणि इराणच्या तेल उद्योगावर हल्ले करण्याचे आवाहन केले आहे. त्यांच्या मते त्यामुळे इराणची अर्थव्यवस्था कोसळेल आणि सत्ताधारी व्यवस्था उलथवता येईल.
मात्र या मोहिमेत सहभागी असलेल्या अधिकाऱ्यांच्या मते सध्याच्या कारवाईचे उद्दिष्ट मर्यादित आहे.
इस्रायली कारवाईबद्दल माहिती असलेल्या एका व्यक्तीने Financial Times ला सांगितले, उद्दिष्ट म्हणजे सत्तांतर शक्य होईल असा दबाव निर्माण करणे आहे. इराणला पूर्णपणे नष्ट करणे हा हेतू नाही.
सध्या तरी इराणच्या तेल अर्थव्यवस्थेचा सर्वात महत्त्वाचा दुवा आणि सर्वात सोपे लक्ष्य मानले जाणारे खार्ग बेट युद्धाच्या धुमश्चक्रीतही अद्याप सुरक्षित राहिले आहे.