सरकारकडून अनुदान मिळवा, कमी जागेत व्यवसाय सुरू करा अन् महिन्याला 1 ते 2 लाख कमवा ते कसं?

आजच्या काळात पारंपरिक शेतीसोबत पूरक उत्पन्न देणाऱ्या व्यवसायांची मोठी मागणी वाढत आहे. त्यात रेशीम शेती हा अत्यंत फायदेशीर आणि कमी गुंतवणुकीत सुरु करता येणारा व्यवसाय मानला जातो. योग्य व्यवस्थापन, नियोजन आणि बाजारपेठेचा अभ्यास असेल तर शेतकरी सहजपणे महिन्याला 1 ते 2 लाख रुपये उत्पन्न मिळवू शकतात. रेशीम किडे पालन, कोष उत्पादन आणि धागा विक्री या तिन्ही गोष्टींचा एकत्रित विचार केल्यास हा व्यवसाय अत्यंत नफ्यात जातो.

रेशीम शेतीची सुरुवात करण्यासाठी सर्वप्रथम तुतीची लागवड महत्त्वाची ठरते. रेशीम किड्यांचा मुख्य आहार तुतीची पाने असल्याने किमान 1 ते 2 एकर तुतीचे झाडांचे बाग तयार करणे गरजेचे आहे. तुतीचे झाड एकदा लागवड केल्यानंतर 15 ते 20 वर्षे उत्पादन देते. तुतीची पाने जितकी पौष्टिक आणि पुरेशा प्रमाणात मिळतील तितका कोषांचा दर्जाही उत्तम तयार होतो. शेतकरी तुतीबरोबरच योग्य वातानुकूल जागा, स्वच्छता आणि तापमान नियंत्रण ठेवून किड्यांचे संगोपन करतात.

रेशीम किड्यांचे पालन हे या संपूर्ण प्रक्रियेतील सर्वात महत्त्वाचे पाऊल आहे. एका चक्रात साधारण 21 दिवसांचा कालावधी लागतो. एका बॉक्समध्ये 20 ते 25 हजार अंडी असतात. या एका बॉक्समधून साधारण 40 ते 50 किलो दर्जेदार कोष मिळू शकतात. बाजारात या कोषांचे दर 350 ते 600 रुपये किलोपर्यंत मिळतात. म्हणजेच एका चक्रातून 15 ते 25 हजार रुपये सहज उत्पन्न मिळते. महिन्यात 3 ते 4 चक्र केले तर 60 ते 80 हजार रुपये मिळू शकतात. मोठ्या प्रमाणात, म्हणजे 8 ते 10 बॉक्सचे पालन केले तर महिन्याचे उत्पन्न थेट 1.5 ते 2 लाख रुपयेपर्यंत वाढू शकते.

रेशीम किड्यांपासून मिळणाऱ्या कोषांचे धाग्यात रूपांतर केल्यानंतर त्याचे मूल्य आणखी वाढते. अनेक शेतकरी आजकाल स्वतःचे छोटे रीलिंग युनिट सुरू करत आहेत. त्यातून तयार होणारे रेशीम धागे सरासरी 3000 ते 5000 रुपये किलोपर्यंत विकले जातात. यामुळे नफा आणखी वाढतो. सरकारी योजनांमुळे रेशीम किडे पालन, तुती लागवड आणि रीलिंग यंत्रासाठी अनुदानही दिले जाते, त्यामुळे शेतकऱ्यांची गुंतवणूक कमी होते.

रेशीम शेतीचे आणखी एक वैशिष्ट्य म्हणजे या व्यवसायासाठी फार मोठ्या जागेची, पाण्याची किंवा अवजड यंत्रसामग्रीची गरज नसते. महिला, तरुण आणि निवृत्त व्यक्ती देखील हा व्यवसाय सहजपणे हाताळू शकतात. कृषी विभाग, खादी ग्रामोद्योग, तसेच रेशीम विभागाच्या प्रशिक्षण केंद्रांमधून शेतकऱ्यांना मोफत प्रशिक्षण मिळते. तज्ञांच्या मार्गदर्शनाखाली उत्पादन केले तर रेशीम शेतीत नुकसान होण्याची शक्यता अत्यंत कमी असते.

आज ग्रामीण भागात अनेक शेतकऱ्यांनी रेशीम शेती करून आर्थिक स्थैर्य मिळवले आहे. पारंपरिक शेतीतून अपेक्षित नफा न मिळणाऱ्या शेतकऱ्यांसाठी रेशीम शेती हा एक उत्तम पर्याय ठरत आहे. कमी खर्च, कमी जोखीम आणि जास्त परतावा या तिन्ही गोष्टींमुळे रेशीम शेती हा भारतातील सर्वात वेगाने वाढणारा कृषी-आधारित व्यवसाय बनत आहे. योग्य नियोजन, तंत्रज्ञान आणि बाजारपेठेची ओळख असेल तर महिन्याला 1 ते 2 लाख रुपये कमवणे आज अवघड राहिलेले नाही.