ऑनलाइन शॉपिंगमध्ये एकाच प्रॉडक्टचे 2 दर का दिसतात? MRP चा काय आहे गेम

आजकाल आपल्याला काहीही खरेदी करायचं म्हटलं की आपण सर्वात आधी काय करतो? खिशातून मोबाईल काढतो आणि ऑनलाइन शॉपिंग ॲप्सवर स्क्रोल करायला सुरुवात करतो. कधी बेडवर लोळत तर कधी ऑफिसच्या ब्रेक मध्ये, आपली विंडो शॉपिंग सुरूच असते. पण तुम्हाला कधी असा अनुभव आला आहे का, की सकाळी जो मोबाईल 18,999 रुपयांना दिसत होता, तोच संध्याकाळी 20,499 रुपयांना दिसायला लागतो?

कधी सर्च रिझल्टमध्ये एक किंमत दिसते, तर प्रॉडक्टवर क्लिक केल्यावर दुसरीच किंमत समोर येते. हा निव्वळ तांत्रिक बिघाड आहे की कंपन्यांची काही चाल? आणि सर्वात महत्त्वाचं म्हणजे, यावर आपला कायदा काय सांगतो? चला, ऑनलाइन शॉपिंगमधील या 'किमतींच्या खेळा'मागचं सत्य जाणून घेऊया.

एकाच वस्तूचे दोन वेगळे दर का दिसतात?ॲमेझॉन (Amazon) किंवा फ्लिपकार्ट (Flipkart) सारख्या कंपन्या स्वतः सर्व वस्तू विकत नाहीत. ते एक 'मार्केटप्लेस' आहेत, जिथे हजारो विक्रेते (Sellers) आपली उत्पादनं नोंदवतात.इथे एकाच ब्रँडचा मोबाईल पाच वेगळे विक्रेते विकत असू शकतात. प्रत्येक विक्रेता आपला नफा, साठा (Stock) आणि खर्च लक्षात घेऊन किंमत ठरवतो. अनेकदा सर्च पेजवर सर्वात कमी किंमत दाखवली जाते, पण क्लिक केल्यावर तिथे दुसऱ्या विक्रेत्याचा महागडा दर समोर येतो. हे नेहमीच बेकायदेशीर नसलं तरी ग्राहकांसाठी गोंधळात टाकणारं नक्कीच असतं.

2. काय आहे 'डायनॅमिक प्रायसिंग'चं गणित?ऑनलाइन कंपन्या आजकाल एल्गोरिदम आणि आर्टिफिशियल इंटेलिजन्स (AI) चा वापर करतात. यालाच 'डायनॅमिक प्रायसिंग' म्हणतात. जर एखाद्या वस्तूची मागणी अचानक वाढली, तर त्याची किंमत वाढते. तुमची ब्राऊझिंग हिस्ट्री, तुमचं शहर आणि चालू असलेली सेल (Sale) यावरही किंमत अवलंबून असते. यामुळेच एकाच वस्तूची किंमत काही तासांत बदलू शकते.

3. बँक ऑफर्स आणि प्रभावी किंमतकंपन्या अनेकदा ग्राहकांना आकर्षित करण्यासाठी सर्वात कमी किंमत मोठ्या अक्षरात दाखवतात. पण नीट पाहिल्यावर लक्षात येतं की, ती किंमत बँक डिस्काउंट किंवा एक्सचेंज ऑफरनंतरची असते. मूळ किंमत वेगळीच असते. त्यामुळे पेमेंट करण्यापूर्वी सर्व अटी आणि शर्ती वाचणं अत्यंत गरजेचं आहे.

4. MRP बाबत कायदा काय सांगतो?भारतात ई-कॉमर्स नियम 2020 आणि लीगल मेट्रोलॉजी ॲक्ट 2009 नुसार कोणत्याही विक्रेत्याला एमआरपी (MRP) पेक्षा जास्त किमतीत वस्तू विकता येत नाही. जर दोन्ही किमती MRP पेक्षा कमी असतील, तर ते कायदेशीर मानलं जातं.पण जर एखादा विक्रेता बनावट स्टिकर लावून किंवा मुद्दाम MRP वाढवून किंमत लावत असेल, तर तो गुन्हा आहे. अशा विक्रेत्यावर दंड होऊ शकतो किंवा त्याचं अकाऊंटही बंद केलं जाऊ शकतं.

5. 'डार्क पॅटर्न'पासून सावध राहा!"फक्त २ नग शिल्लक आहेत" (Only 2 left) असं दाखवून तुमच्यावर खरेदीसाठी दबाव आणणे किंवा स्वस्त वस्तू दाखवून महागडी वस्तू गळ्यात मारणे, याला 'डार्क पॅटर्न' म्हणतात. सरकार आता अशा दिशाभूल करणाऱ्या क्लृप्त्यांवर कडक कारवाई करत आहे.

तुमचे अधिकार काय आहेत?ग्राहक संरक्षण कायद्यानुसार, तुम्हाला वस्तूची अचूक माहिती मिळवण्याचा पूर्ण अधिकार आहे. जर तुमची फसवणूक झाली असेल किंवा MRP पेक्षा जास्त पैसे आकारले गेले असतील, तर तुम्ही गप्प बसू नका:नॅशनल कंज्युमर हेल्पलाईन: 1915 वर कॉल करून तक्रार नोंदवा.तुम्ही ऑनलाइन तक्रार पोर्टलचाही वापर करू शकता.

ऑनलाइन शॉपिंग सोयीस्कर असली तरी, सावध राहून केलेली खरेदीच खऱ्या अर्थाने फायद्याची ठरते.