महाकालच्या आरतीचं रहस्य! महिलांना मंगला आरती पाहण्यास बंदी, पण नेमकं कारण काय?

Published by:Manasee Dhamanskar

Last Updated:Feb 10, 2026 5:54 PM IST

उज्जैनच्या श्री महाकालेश्वर ज्योतिर्लिंग मंदिरात दररोज पहाटे होणारी 'भस्म आरती' जगभरात प्रसिद्ध आहे. मात्र, या आरतीमध्ये महिलांसाठी एक विशेष नियम पाळला जातो, तो म्हणजे आरतीच्या एका विशिष्ट टप्प्यावर महिलांनी महादेवाचे दर्शन घेऊ नये किंवा आपला चेहरा पदराने झाकून घ्यावा लागतो.

Why Women Should Not Watch Mangala Aarti : उज्जैनच्या श्री महाकालेश्वर ज्योतिर्लिंग मंदिरात दररोज पहाटे होणारी 'भस्म आरती' जगभरात प्रसिद्ध आहे. मात्र, या आरतीमध्ये महिलांसाठी एक विशेष नियम पाळला जातो, तो म्हणजे आरतीच्या एका विशिष्ट टप्प्यावर महिलांनी महादेवाचे दर्शन घेऊ नये किंवा आपला चेहरा पदराने झाकून घ्यावा लागतो. पण हे का केलं जात? यामागे काही अध्यात्मिक कारणे दडलेली आहेत जी आज आपण जाणून घेऊ.

निराकार ते साकार रूप धारण करणे

वास्तू आणि धार्मिक मान्यतेनुसार, पहाटेच्या या आरतीच्या वेळी भगवान महाकाल आपल्या निराकार स्वरूपातून साकार स्वरूपात येतात. या प्रक्रियेत त्यांचा 'अभ्यंग स्नान' आणि शृंगार होतो. ज्याप्रमाणे एखादी व्यक्ती कपडे बदलताना कोणी पाहू नये असे मानले जाते, तसेच महादेवाच्या या परिवर्तनाच्या क्षणी महिलांनी दर्शन घेऊ नये अशी परंपरा आहे.

औघड आणि दिगंबर स्वरूप

भगवान शिव हे 'औघड' आणि 'दिगंबर' मानले जातात. मंगला आरतीच्या वेळी जेव्हा त्यांना भस्म लावले जाते, तेव्हा ते त्यांच्या अत्यंत नैसर्गिक आणि रौद्र रूपात असतात. पौराणिक कथांनुसार, महादेवाचे हे रूप इतके तेजवान असते की सामान्य स्त्रीला ते सहन करणे कठीण होऊ शकते, म्हणून आदरापोटी महिलांना यावेळी चेहरा झाकण्यास किंवा खाली पाहण्यास सांगितले जाते.

भस्माचा वापर आणि स्मशान परंपरा

महाकालेश्वर हे एकमेव ज्योतिर्लिंग आहे जिथे स्मशानातील राखेने आरती करण्याची परंपरा आहे. भस्म हे वैराग्याचे आणि मृत्यूचे प्रतीक आहे. हिंदू धर्मात महिलांना अंत्यसंस्कार किंवा स्मशान विधींपासून लांब ठेवण्याची परंपरा आहे. याच कारणामुळे भस्म अर्पण करताना महिलांनी तो विधी पाहू नये असे मानले जाते.

तीव्र ऊर्जेचा प्रभाव

असे मानले जाते की मंगला आरतीच्या वेळी मंदिरात ऊर्जेचा स्तर अत्यंत उच्च असतो. तंत्रशास्त्रानुसार, स्त्रियांची शरीररचना आणि ऊर्जा ग्रहण करण्याची क्षमता पुरुषांपेक्षा संवेदनशील असते. ही तीव्र ऊर्जा किंवा 'अघोरी' विधीचा प्रभाव स्त्रियांवर नकारात्मक होऊ नये, या संरक्षणात्मक भावनेतून ही प्रथा पाळली जाते.

पौराणिक कथा

एका कथेनुसार, उज्जैनमध्ये जेव्हा दूषण नावाच्या राक्षसाने धुमाकूळ घातला होता, तेव्हा भगवान शिवाने प्रकट होऊन त्याचा वध केला आणि त्याच्या राखेने स्वतःचा शृंगार केला. त्या वेळी महादेवाचे स्वरूप इतके भयानक आणि तेजस्वी होते की प्रत्यक्ष देवतांनाही त्यांच्याकडे पाहणे कठीण झाले होते. तेच 'महाकाल' रूप या आरतीत पुजले जाते.

शिस्त आणि परंपरा

उज्जैनच्या मंदिरातील ही परंपरा शेकडो वर्षांपासून चालत आली आहे. भस्म आरतीच्या 10 ते 15 मिनिटांच्या कालावधीत, जेव्हा 'भस्म' अर्पण केले जाते, तेव्हा पुजाऱ्यांकडून घोषणा केली जाते की "माता-भगिनींनी पदर घ्यावा." हा केवळ एक धार्मिक नियम नसून महादेवाप्रती असलेला आदर मानला जातो.

टीप : (वरील माहिती सामान्य माहितीवर आधारीत आहेत. न्यूज 18 मराठी याची पुष्टी करत नाही. आपला उद्देश तुमच्यापर्यंत माहिती पोहोचवण्याचा आहे.)

view comments