एकदम कमी खर्च! शेतीला जोड हा व्यवसाय कराच, घरात दररोज येतील पैसे, व्हाल लखपती

ग्रामीण अर्थव्यवस्थेचा कणा म्हणजे शेतकरी

भारत हा कृषीप्रधान देश आहे आणि देशातील मोठा वर्ग थेट किंवा अप्रत्यक्षपणे शेतीवर अवलंबून आहे. ग्रामीण अर्थव्यवस्थेला चालना देण्यात शेतकऱ्यांचे योगदान अत्यंत महत्त्वाचे आहे. खर्च कमी करून नफा वाढवता यावा, यासाठी केंद्र व राज्य शासन विविध शेतकरी योजनांद्वारे मदतीचा हात पुढे करत आहेत. योग्य नियोजन आणि आधुनिक विचारसरणीच्या आधारे शेतकरी आपली शेती अधिक फायदेशीर बनवू शकतात.

advertisement

शहरातून गावाकडे परतणारी पावले

अलीकडच्या काळात शहरांमधून खेड्याकडे स्थलांतराचे प्रमाण वाढताना दिसत आहे. अनेक सुशिक्षित तरुण आणि कुटुंबे गावात परत येऊन शेती करण्याचा निर्णय घेत आहेत. मात्र शेतीचा अनुभव, बाजारज्ञान आणि तांत्रिक माहिती नसल्याने अनेकांना अपेक्षित यश मिळत नाही. अशा वेळी केवळ पीक लागवडीवर न थांबता शेतीपूरक व्यवसाय सुरू केल्यास उत्पन्नाचे नवे स्रोत निर्माण होऊ शकतात.

शेतीपूरक व्यवसायांची गरज

शेतीसोबत प्रक्रिया उद्योग, दुग्धव्यवसाय, कुक्कुटपालन, मधुमक्षिकापालन किंवा खतनिर्मितीसारखे व्यवसाय सुरू करता येतात. यामुळे शेतीचा खर्च कमी होतो आणि उत्पन्न वाढते. विशेष म्हणजे, असे उद्योग गावातच सुरू झाल्यास स्थानिक तरुणांना रोजगार मिळतो, स्थलांतर थांबते आणि ओस पडलेली गावे पुन्हा जिवंत होतात.

सेंद्रिय शेतीकडे वाढता कल

पृथ्वीला रसायनांमुळे होणाऱ्या हानीपासून वाचवण्यासाठी सेंद्रिय शेतीची मागणी सातत्याने वाढत आहे. ग्राहकांमध्येही रसायनमुक्त अन्नाबद्दल जागरूकता वाढली आहे. मात्र सेंद्रिय शेतीसाठी आवश्यक असलेल्या सेंद्रिय खतांची उपलब्धता मर्यादित असल्याने अनेक शेतकरी आजही रासायनिक खतांवर अवलंबून आहेत.

गांडूळ खत युनिट

हीच गरज लक्षात घेऊन शेतकरी गांडूळ खत (वर्मी कंपोस्ट) युनिट उभारू शकतात. या युनिटमधून स्वतःच्या शेतासाठी सेंद्रिय खत उपलब्ध होतेच, शिवाय इतर शेतकऱ्यांना गांडूळ खत विकून चांगले उत्पन्नही मिळू शकते. कमी जागा, कमी गुंतवणूक आणि स्थानिक उपलब्ध कच्चा माल यामुळे हा व्यवसाय ग्रामीण भागात सहज सुरू करता येतो.

शासनाची आर्थिक मदत आणि अनुदान

गांडूळ खत युनिटसारख्या शेतीपूरक व्यवसायांसाठी केंद्र व राज्य शासनामार्फत माफक दरात कर्ज, सबसिडी आणि आर्थिक अनुदान दिले जाते. यामुळे नवउद्योजक शेतकऱ्यांना सुरुवातीचा आर्थिक भार कमी होतो. योग्य प्रशिक्षण, तांत्रिक मार्गदर्शन आणि बाजारपेठेची जोड मिळाल्यास हा व्यवसाय लाखोंचे उत्पन्न देऊ शकतो.