TRENDING:
मुंबई : शेती ही केवळ व्यवसाय नसून ती शेतकऱ्यांसाठी एक जबाबदारी आणि जिव्हाळ्याचा विषय असते. शेतकरी पिकांकडे आपल्या मुलांसारखे लक्ष देतो. पेरणीपासून काढणीपर्यंत प्रत्येक टप्प्यावर काळजी घेतली जाते. मात्र, पिकांवर रोग किंवा किडींचा प्रादुर्भाव झाला की शेतकऱ्यांची चिंता वाढते. अशावेळी अनेक शेतकरी महागडी औषधे खरेदी करून फवारणी करतात. तरीही अनेकदा अपेक्षित परिणाम दिसून येत नाहीत. यामुळे औषध निष्प्रभ असल्याचा गैरसमज होतो. प्रत्यक्षात बहुतांश वेळा औषध चुकीचे नसून, फवारणीची वेळ आणि पद्धत चुकीची असते.
advertisement
मानवी आरोग्याच्या उदाहरणातून हे सहज समजते. ताप आल्यावर औषध योग्य वेळी घेतले नाही, तर त्याचा फारसा उपयोग होत नाही. त्याचप्रमाणे, पिकांवर फवारणी करतानाही योग्य वेळ महत्त्वाची ठरते. उन्हाच्या कडक तडाख्यात किंवा जोरदार वाऱ्यात फवारणी केल्यास शेतकऱ्यांचे कष्ट आणि खर्च दोन्ही वाया जाण्याची शक्यता असते. त्यामुळे फवारणीची योग्य वेळ आणि पद्धत समजून घेणे अत्यंत आवश्यक आहे.
काय परिणाम होतो?
अनेक शेतकरी वेळ वाचवण्याच्या उद्देशाने दुपारी कडक उन्हात फवारणी करतात. ही सवय पिकांसाठी घातक ठरू शकते. दुपारच्या वेळेत तापमान जास्त असल्याने औषधाचे थेंब पानांवर बसण्याआधीच हवेत बाष्पीभवन होतात. परिणामी, पिकांपर्यंत पुरेशा प्रमाणात औषध पोहोचत नाही. शिवाय, या वेळेत वाऱ्याचा वेग जास्त असल्याने फवारलेले औषध शेजारच्या शेतात उडून जाते. या प्रक्रियेला वैज्ञानिक भाषेत ‘ड्रिफ्ट’ असे म्हटले जाते. यामुळे औषधाचा अपव्यय होतो आणि अपेक्षित परिणाम साध्य होत नाही.
कडक उन्हात फवारणी केल्यास आणखी एक धोका निर्माण होतो. प्रखर सूर्यप्रकाश आणि रासायनिक औषधांचा एकत्रित परिणाम झाल्यास पिकांची पाने जळण्याची शक्यता असते. यामुळे झाडांची वाढ खुंटते, उत्पादन घटते आणि काही वेळा संपूर्ण पीक धोक्यात येते. त्यामुळे दुपारी फवारणी करणे टाळणेच शहाणपणाचे ठरते.
तज्ज्ञांच्या सल्ला काय?
तज्ज्ञांच्या मते, फवारणीसाठी सकाळची वेळ (दव सुकल्यानंतर) किंवा संध्याकाळची वेळ सर्वाधिक योग्य मानली जाते. या वेळेत वातावरण तुलनेने शांत असते, तापमान कमी असते आणि आर्द्रता योग्य प्रमाणात असते. अशा परिस्थितीत औषधाचे थेंब पानांवर चांगल्या प्रकारे चिकटतात आणि झाडे ते अधिक प्रभावीपणे शोषून घेतात. त्यामुळे औषधाचा परिणाम लवकर आणि दीर्घकाळ टिकणारा होतो.
महत्त्वाची बाब म्हणजे, पिकांवर हल्ला करणारे बहुतेक कीटक सकाळी लवकर किंवा संध्याकाळी अधिक सक्रिय असतात. या वेळेत फवारणी केल्यास कीटक थेट औषधाच्या संपर्कात येतात आणि नियंत्रण अधिक प्रभावीपणे होते. शांत हवामानामुळे औषध इतरत्र पसरण्याचा धोका कमी होतो, त्यामुळे खर्च वाया जात नाही.
थोडक्यात, फवारणी करताना केवळ औषध महाग किंवा दर्जेदार असणे पुरेसे नाही, तर ती योग्य वेळी आणि योग्य पद्धतीने केली जाणेही तितकेच महत्त्वाचे आहे. योग्य वेळेची निवड केल्यास पीक सुरक्षित राहते, उत्पादन वाढते आणि शेतकऱ्याचा खिसाही वाचतो.