PNG आणि LPG पैकी कोणता गॅस जास्त धोकादायक, कोणता जास्त सुरक्षीत? प्रत्येकाला हे माहित असायला हवं

या धावपळीत आपण एक गोष्ट नेहमी विसरतो, ती म्हणजे सुरक्षा. आपल्यापैकी अनेकजण अजूनही तो लाल रंगाचा जड सिलिंडर (LPG) वापरतात, तर काही सोसायट्यांमध्ये आता थेट पाईपलाईनद्वारे (PNG) गॅस येऊ लागला आहे. पण या दोन्हीमध्ये नक्की सुरक्षित कोण? कोणत्या गॅसमुळे घराला आग लागण्याचा किंवा स्फोट होण्याचा धोका जास्त असतो? चला, यामागचं रंजक विज्ञान आणि सत्य आज उलगडून पाहूया.

advertisement

LPG आणि PNG मधील सर्वात मोठा आणि मूलभूत फरक हा त्यांच्या वजनात आहे. हेच वजन ठरवतं की अपघात झाल्यास काय होईल.

LPG (सिलिंडर): हा गॅस हवेपेक्षा जड असतो. जर किचनमध्ये गॅस गळती झाली, तर हा गॅस हवेत वर न जाता जमिनीवर (फर्शवर) साचून राहतो. तो जड असल्यामुळे खिडकीतून बाहेर पडायला वेळ लागतो. अशा वेळी चुकूनही एखादी ठिणगी उडाली, तर जमिनीवर साचलेल्या गॅसचा भीषण स्फोट होतो.

PNG (पाईपलाईन): हा गॅस मुख्यत्वे मिथेन असतो आणि तो हवेपेक्षा हलका असतो. गळती झाल्यास हा गॅस जमिनीवर न बसता लगेच छताकडे वर जातो आणि खिडकी किंवा व्हेंटिलेशनमधून बाहेर पडून हवेत विरघळतो. त्यामुळे घरात गॅसचा दाब तयार होऊन स्फोट होण्याचा धोका खूपच कमी असतो.

AI Generated photo

स्फोटाची तीव्रता आणि वैज्ञानिक कारण

सुरक्षेच्या दृष्टीने पाईपलाईन गॅस (PNG) हा सिलिंडरपेक्षा (LPG) अधिक सुरक्षित मानला जातो. सिलिंडरमध्ये गॅस खूप उच्च दाबावर भरलेला असतो. जर गॅस बाहेर पडला आणि त्याला आग लागली, तर तो साठवलेला दाब सिलिंडरला एखाद्या बॉम्बसारखे फोडू शकतो. याउलट, पाईपलाईनमध्ये गॅसचा दाब खूप कमी असतो. गळती झाल्यास ती नियंत्रणात आणणे सोपे असते.

आधुनिक सुरक्षा यंत्रणा

पाईपलाईन गॅसच्या बाबतीत आता तंत्रज्ञान खूप पुढे गेलं आहे.

ऑटोमॅटिक शट-ऑफ: जर पाईपलाईनमध्ये कुठेही मोठी गळती आढळली, तर मुख्य कंट्रोल रूममधून पुरवठा लगेच बंद केला जाऊ शकतो. घराच्या आतही मीटरजवळ छोटे वाल्व्ह असतात, जे तुम्ही स्वतः हाताने बंद करून सुरक्षित राहू शकता. सिलिंडरच्या बाबतीत रेग्युलेटर खराब झाला, तर गळती रोखणे कठीण होते.

गॅस गळती झाल्यास काय करावे?

जर सिलिंडरमधून वास येत असेल, तर घरातील विजेची बटणे (Switch) चुकूनही चालू किंवा बंद करू नका. जमिनीवर झाडू मारू नका, कारण झाडूच्या घर्षणाने ठिणगी उडून जमिनीवर साचलेल्या गॅसला आग लागू शकते. सर्व दारे-खिडक्या उघडून टाका.

PNG गळती: मुख्य वाल्व्ह बंद करा आणि खिडक्या उघडा. गॅस हलका असल्याने तो आपोआप बाहेर पडेल.

सुरक्षेच्या बाबतीत पाईपलाईन (PNG) सरस असली, तरी तिची सोय अजूनही फक्त मोठ्या शहरांमध्ये आणि गृहनिर्माण सोसायट्यांमध्येच उपलब्ध आहे. पाईपलाईन टाकण्याचा सुरुवातीचा खर्च मोठा असतो, ज्यामुळे आजही भारतातील मोठ्या लोकसंख्येला सिलिंडरवरच (LPG) अवलंबून राहावे लागते.