Do You Know : दुसरा दिवस मध्यरात्रीपासूनच का सुरू होतो? कधी असा विचार केलाय? 99 टक्के लोकांना देता येणार नाही उत्तर

रात्री 12 वाजता तर सर्वत्र काळोख असतो, लोक झोपलेले असतात, मग या वेळेलाच 'झिरो अवर' (Zero Hour) का मानले जाते? यामागे विज्ञानासोबतच एक रंजक इतिहास दडलेला आहे.

1. प्राचीन काळातील वेगवेगळ्या पद्धती

इतिहास उघडला तर समजते की, जगभरात दिवस मोजण्याच्या वेगवेगळ्या पद्धती होत्या.

हिंदू संस्कृती: आपल्याकडे आजही अनेक ठिकाणी 'सूर्योदयापासून' दिवसाची सुरुवात मानली जाते. पंचांगानुसार वार सूर्योदयानंतर बदलतो.

advertisement

ज्यू संस्कृती प्राचीन काळी अनेक संस्कृतींमध्ये 'सूर्यास्तापासून' (Sunset) नवीन दिवस सुरू व्हायचा.

प्राचीन इजिप्त इजिप्शियन लोक सूर्योदयाला दिवसाची सुरुवात मानायचे.

तर मग मध्यरात्रीचा 'ट्रेंड' आला कुठून? याचं उत्तर मिळतं प्राचीन रोमन साम्राज्यात.

2. रोमन लोकांचा 'लॉजिक' आणि मध्यरात्रीचा उगम

रोमन लोकांनी जगाला आधुनिक 'कॅलेंडर' दिले. त्यांचे असे मानणे होते की, सूर्योदय किंवा सूर्यास्ताची वेळ ही ऋतूंनुसार बदलत असते. हिवाळ्यात सूर्य उशिरा उगवतो आणि उन्हाळ्यात लवकर. यामुळे दिवसाची लांबी ठरवण्यात गोंधळ व्हायचा.

मात्र, 'मध्यरात्र' ही एक अशी वेळ आहे जी स्थिर असते. दोन सूर्योदयांच्या मधला नेमका मध्य म्हणजे मध्यरात्र. त्यांनी या वेळेला 'दिवसाचा उगम' मानले, कारण यामुळे वेळेचे गणित मांडणे सोपे झाले. पुढे जगभरात ब्रिटिशांचे राज्य पसरले आणि त्यांनी ही 'मिडनाईट' पद्धत संपूर्ण जगात लागू केली.

3. विज्ञानाचे 'झिरो अवर' लॉजिक

विज्ञानाच्या भाषेत सांगायचे तर, पृथ्वी स्वतःभोवती फिरते. पृथ्वीचा जो भाग सूर्यासमोर येतो तिथे दिवस असतो. पण रेल्वे, विमान वाहतूक आणि आंतरराष्ट्रीय व्यापारासाठी संपूर्ण जगाला एका 'मानक वेळेची' (Standard Time) गरज होती.

जर प्रत्येक देशाने सूर्योदयानुसार दिवस बदलला असता, तर विमानाची तिकिटे बुक करताना किंवा स्टॉक मार्केट चालवताना मोठा गोंधळ उडाला असता. मध्यरात्री 12 वाजता जगभरातील बहुतेक व्यवहार शांत असतात, त्यामुळे 'डेथ ट्रान्झॅक्शन' किंवा तारखेचा बदल करण्यासाठी ही वेळ सर्वात सोयीची ठरली.

4. नेव्हिगेशन आणि ग्रीनविच मीन टाइम

1884 मध्ये वॉशिंग्टनमध्ये एक आंतरराष्ट्रीय परिषद झाली. तिथे 'ग्रीनविच' (लंडन) येथील वेळेला जगाची प्रमाणवेळ मानले गेले. समुद्रात प्रवास करणाऱ्या खलाशांना रात्रीच्या वेळी ताऱ्यांच्या मदतीने दिशा ठरवणे सोपे जायचे. रात्रीच्या शांत वेळी नवीन दिवसाची गणना करणे तांत्रिकदृष्ट्या अचूक ठरायचे. त्यामुळेच आंतरराष्ट्रीय स्तरावर मध्यरात्री 12 ला दिवसाची सुरुवात अधिकृत करण्यात आली.

5. एक रंजक तथ्य

काही लोक आजही 12 AM आणि 12 PM मध्ये गोंधळतात. वास्तविक, दुपारी 12 वाजता सूर्य डोक्यावर असतो, म्हणून त्याला 'Meridiem' (दुपार) म्हणतात. रात्रीचे 12 हे 'Ante Meridiem' (दुपारपूर्वी) आणि 'Post Meridiem' (दुपारनंतर) यांमधील विभाजक रेषा आहेत. म्हणूनच त्याला 'Middle of the Night' किंवा 'Midnight' म्हटले जाते.

जरी आपली संस्कृती सूर्योदयाला पवित्र मानत असली, तरी जगाशी ताळमेळ राखण्यासाठी आणि गणितातील अचूकतेसाठी आपण 'मध्यरात्री'लाच नवीन दिवसाची सुरुवात मानतो.