TRENDING:
रिको सिरायत यांनी सांगितले की हा करार लष्करी उपकरणांचे आधुनिकीकरण आणि संरक्षण क्षमतांचा विस्तार करण्याच्या धोरणाचा भाग आहे, विशेषतः सागरी क्षेत्रातील संरक्षणासाठी. मात्र या कराराची एकूण किंमत त्यांनी जाहीर केली नाही. ब्राह्मोस कंपनीला 2022 मध्ये पहिला परदेशी करार मिळाला होता. हा करार इंडोनेशियाच्या आग्नेय आशियाई शेजारी देश Philippines सोबत झाला होता.
advertisement
या कराराबाबत अधिक माहिती घेण्यासाठी रॉयटर्सने ब्राह्मोस कंपनी आणि भारताच्या संरक्षण मंत्रालयाशी संपर्क साधला होता, परंतु त्यांच्याकडून तत्काळ प्रतिक्रिया मिळाली नाही.
ब्राह्मोस म्हणजे काय?
BrahMos हे सुपरसॉनिक क्रूझ क्षेपणास्त्र असून जगातील सर्वात वेगवान आणि प्रगत क्षेपणास्त्रांपैकी एक मानले जाते. हे भारताच्या Defence Research and Development Organisation (DRDO) आणि रशियाच्या NPO Mashinostroyeniya यांच्या संयुक्त सहकार्याने विकसित करण्यात आले आहे. या दोन्ही संस्थांच्या भागीदारीतूनच BrahMos Aerospace ही कंपनी स्थापन झाली. ‘ब्राह्मोस’ हे नाव भारतातील ब्राह्मपुत्रा नदी आणि रशियातील मॉस्क्वा नदी या दोन नद्यांच्या नावांवरून ठेवण्यात आले आहे.
वेग आणि क्षमता
ब्राह्मोस क्षेपणास्त्राचा वेग Mach 2.8 ते Mach 3.0 इतका असतो. म्हणजेच तो ध्वनीच्या वेगापेक्षा जवळपास तीनपट वेगाने उडतो. त्यामुळे सध्याच्या अनेक हवाई संरक्षण प्रणालींसाठी त्याला अडवणे अत्यंत कठीण मानले जाते.
हे क्षेपणास्त्र अनेक प्लॅटफॉर्मवरून डागता येते. जमिनीवरून (मोबाईल लॉन्चर), समुद्रातून (युद्धनौका), पाणबुडीमधून, हवाई मार्गाने (Sukhoi Su-30MKI लढाऊ विमानातून) हे “फायर अँड फॉरगेट” तत्त्वावर कार्य करते. याची Circular Error Probable (CEP) अचूकता सुमारे 1 मीटर इतकी मानली जाते.
रेंज आणि उड्डाण पद्धती
ब्राह्मोसची मूळ मारक क्षमता सुमारे 290 किमी होती. मात्र नंतर विकसित केलेल्या विस्तारित आवृत्तीत त्याची रेंज 450 किमी ते 800 किमी पर्यंत वाढवण्यात आली आहे.
हे क्षेपणास्त्र दोन प्रकारे उड्डाण करू शकते
समुद्राच्या पृष्ठभागापासून 3 ते 10 मीटर उंचीवर ‘सी-स्किमिंग’ मोड मध्ये, ज्यामुळे रडारपासून लपणे सोपे होते किंवा 15 किमी उंचीपर्यंत उच्च उंचीवर उड्डाण
भविष्यातील आवृत्त्या
BrahMos-NG (Next Generation)
ही ब्राह्मोसची अधिक लहान, हलकी आणि स्टेल्थ क्षमतांनी सज्ज आवृत्ती असेल. ती अधिक विमानांवर बसवता येईल, विशेषतः HAL Tejas या लढाऊ विमानावर.
BrahMos-II
ही भविष्यातील हायपरसॉनिक क्रूझ क्षेपणास्त्र आवृत्ती असणार आहे. तिचा वेग Mach 7 ते Mach 8 पेक्षा जास्त असण्याची अपेक्षा आहे.
याचा वापर कधी झाला?
2025 मध्ये झालेल्या Operation Sindoor दरम्यान पाकिस्तानमधील महत्त्वाच्या धोरणात्मक लक्ष्यांवर हल्ला करण्यासाठी ब्राह्मोस क्षेपणास्त्रांचा मोठ्या प्रमाणावर वापर करण्यात आला होता.
आयातदारातून निर्यातदार बनलेला भारत
गेल्या काही वर्षांत भारताने संरक्षण क्षेत्रात मोठी झेप घेतली आहे. एकेकाळी प्रामुख्याने शस्त्रास्त्र आयात करणारा भारत आता प्रगत संरक्षण तंत्रज्ञानाचा निर्यातदार बनत आहे. 2022 मध्ये भारताने Philippines सोबत 375 दशलक्ष डॉलरचा ऐतिहासिक ब्राह्मोस करार केला होता. आता 9 मार्च 2026 रोजी Indonesia नेही ब्राह्मोस क्षेपणास्त्र प्रणाली खरेदी करण्याचा करार निश्चित केल्याची पुष्टी केली आहे.