Relationship : मराठी बायका आपल्या नवऱ्याला 'अहो' का म्हणतात? ही एक हाक नाही तर यामागे आहे खास अर्थ, तुम्हाला माहितीय?

मराठी संस्कृतीमध्ये नात्यांमधील ओलावा आणि आदर जपण्याच्या अनेक पद्धती आहेत. त्यापैकीच एक म्हणजे 'हाक मारण्याची पद्धत'. आजही अनेक मराठी घरांमध्ये सकाळी चहाच्या वाफेसोबत किंवा संध्याकाळच्या गडबडीत एक आवाज कानावर पडतो. "अहो, ऐकलंत का?" आजच्या 'हाय-हॅलो' आणि एकमेकांना नावाने हाक मारण्याच्या युगात हा 'अहो' शब्द कदाचित काहींना जुनाट वाटू शकेल. पण, या दोन अक्षरी शब्दामागे केवळ परंपरा नाही, तर खूप मोठा अर्थ आणि मानसशास्त्र दडलेले आहे. चला तर मग, जाणून घेऊया या शब्दाचा अर्थ.

संस्कृत मुळाशी असलेले नाते'अहो' हा शब्द अचानक कुठून तरी आलेला नाही. त्याचे मूळ संस्कृतमधील 'अहो' (Aho) या अव्ययात आढळते. संस्कृत साहित्यात हा शब्द आश्चर्य व्यक्त करण्यासाठी किंवा एखाद्याचे लक्ष अतिशय आदराने वेधून घेण्यासाठी वापरला जातो. मराठी भाषेत जेव्हा एखादी स्त्री आपल्या पतीला 'अहो' म्हणते, तेव्हा ती व्याकरणानुसार 'आदरार्थी अनेकवचन' वापरत असते. ज्याप्रमाणे आपण देवाला 'तू' न म्हणता 'तुम्ही' म्हणतो, तसाच भाव या शब्दामागे असतो.

नाव न घेण्यामागचे 'ते' गुपितमराठी परंपरेत पूर्वी स्त्रिया आपल्या पतीचे नाव घेत नसत. जुन्या काळी अशी समजूत होती की, पतीचे नाव घेतल्याने त्याचे आयुष्य कमी होते. मात्र, यामागे केवळ अंधश्रद्धा नव्हती, तर एक सामाजिक रचना होती. पतीला घराचा आधारस्तंभ आणि संरक्षकाचा दर्जा दिला गेल्यामुळे, आदरापोटी त्यांचे नाव घेणे टाळले जाई. नावातून 'अहो' पर्यंतचा हा प्रवास नात्यातील गांभीर्य टिकवून ठेवण्यासाठी होता.

'अहो' मधील भाषेचा सन्मानमराठी भाषा ही जिव्हाळ्याची भाषा आहे. आपण आपल्या मित्राला 'अरे' म्हणतो, लहानांना 'ए' म्हणतो, पण ज्या व्यक्तीबद्दल आपल्या मनात सर्वोच्च आदर असतो, त्यांच्यासाठी आपण 'अहो' वापरतो. पती-पत्नीच्या नात्यात मैत्री असली तरी, त्या नात्यात एक अदृश्य सीमा आणि आदराची किनार असावी, यासाठी 'अहो' हा शब्द एका सुरक्षित कवचासारखा काम करतो. यामुळे नात्यात कधीही उथळपणा येत नाही, असे समाजशास्त्रज्ञ मानतात.

भाषेतील 'हाक' ते 'ओळख''अहो' या शब्दाने केवळ पुरुषालाच मान मिळतो असे नाही, तर तो शब्द उच्चारणाऱ्या स्त्रीच्या सुसंस्कृतपणाचेही दर्शन घडते. जुन्या काळात 'मालक', 'कारभारी' किंवा 'घरधनी' असे शब्द वापरले जायचे, पण या सगळ्या शब्दांची जागा पुढे 'अहो' ने घेतली. हा शब्द उच्चारताना जो मृदूपणा असतो, तो नात्यातील प्रेम अधिक घट्ट करतो.

आधुनिक काळ आणि 'अहो'चे अस्तित्वआज काळ बदलला आहे. शिक्षण आणि समानतेच्या युगात अनेक महिला आपल्या जोडीदाराला नावाने हाक मारतात किंवा 'डीयर', 'बेबी' असे इंग्रजी शब्द वापरतात. तरीही, आजही औपचारिक समारंभात किंवा वडीलधाऱ्यांच्या उपस्थितीत 'अहो' म्हणण्याला अनेक स्त्रिया प्राधान्य देतात. हे केवळ जुन्या विचारांचे पालन नसून, आपल्या जोडीदाराला समाजासमोर दिलेला एक विशेष सन्मान असतो.

थोडक्यात सांगायचे तर 'अहो' हा केवळ एक शब्द नाही, तर ती मराठी संस्कृतीतील नात्याची एक गोड मोहोर आहे. यात पतीबद्दलचा आदर, प्रेम आणि नात्याची वीण अधिक घट्ट करण्याची ताकद दडलेली आहे.