Mutton : मटणातील 'हा' भाग असतो सर्वात पौष्टिक, एका व्यक्तीने किती खाल्लं पाहिजे?

शेळी आणि बोकडाच्या मांसाला मटण म्हटलं जातं; पण तांत्रिकदृष्ट्या मेंढीच्या मांसालादेखील मटण म्हणतात. हे मांस रेड मीटच्या श्रेणीत येतं. त्यात भरपूर प्रमाणात आयर्न, प्रोटीन्स आणि इतर व्हिटॅमिन्स असतात. रिसर्चनुसार, 100 ग्रॅम मटणात 33 ग्रॅम प्रोटीन असतं. यातून व्यक्तीच्या दैनंदिन गरजेपैकी 60 टक्के प्रोटीनची पूर्तता होते. यासोबतच यामध्ये आयर्न, झिंक आणि व्हिटॅमिन बी12 चं प्रमाणही खूप चांगलं असतं. त्यामुळे आरोग्य तज्ज्ञ मटणाला, व्हिटॅमिन्स, मिनरल्स आणि चांगल्या दर्जाच्या प्रोटीनचा उत्तम स्रोत मानतात. नियमित मटण खाल्लाने शरीरात ऊर्जा आणि शक्ती टिकून राहते.

100 ग्राम मटणाची न्यूट्रिशनल व्हॅल्यू : 100 ग्राम मटणामध्ये, 234 कॅलरी ऊर्जा, 11 ग्रॅम फॅट, 135 मिलिग्रॅम सोडियम, 33 ग्रॅम प्रोटीन, 109 मिलिग्रॅम कोलेस्टेरॉल, 0.1 ग्रॅम कार्बोहायड्रेट, 5.1 ग्रॅम सॅच्युरेटेड फॅट, 10 मिलिग्रॅम कॅल्शियम, 4.76 मिलिग्रॅम आयर्न आणि 409 मिलिग्रॅम पोटॅशियम असतं

पुण्यातल्या डॉ. डी. वाय. पाटील मेडिकल कॉलेजमधल्या डॉ. अनुप गायकवाड यांनी quora.com वर या प्रश्नाचं उत्तर दिलं आहे. ते म्हणाले, की 'तुम्हाला मटण आवडत असेल, तर सर्वप्रथम तुम्ही ज्या शेळीचं किंवा बोकडाचं मांस खरेदी करत असाल त्याचं वय लक्षात घ्यावं. संबंधित प्राणी जास्त लहान किंवा जास्त म्हातारा नसावा. सरासरी 8 ते 10 किलो वजनाचा प्राणी उत्तम असतो.

मटणाच्या रंगावरून आपल्याला बरीच माहिती मिळू शकते. गुलाबी रंगाचं मांस सर्वोत्तम असतं. याशिवाय, मटण करी शिजवायची असेल तर लहान तुकडे करावेत. कारण, मोठे तुकडे शिजण्यासाठी वेळ जास्त लागतो आणि त्याची चवही चांगली लागत नाही. मटणात पुरेशा प्रमाणात हाडंदेखील असावीत. हाडांसह असलेलं मांस चांगलं असतं. त्यामुळे मटण खरेदी करताना त्यात मांस आणि हाडांचं प्रमाण 70:30 असेल याची खात्री करा.'

डॉ. अनुप यांनी असंही सांगितलं, की तुम्हाला मटणाची उत्तम चव आणि पौष्टिकता हवी असेल तर शेळी किंवा बोकडाचे पुढचे पाय, शोल्डर, छाती, गळा, बरगड्या आणि यकृताचा भाग खरेदी केला पाहिजे. याच मुद्द्यावर, आयआयटी बॉम्बेमध्ये रिसर्च केलेल्या अमृता मुखर्जी लिहितात, की मटण करीसाठी प्राण्याची मांडी हा सर्वोत्तम भाग असतो. त्यात थोडा यकृताचा भाग टाकल्यास त्याची चव आणखी वाढते. मांडीमध्ये हाडं आणि मांस दोन्हींचं प्रमाण चांगलं असतं.

किती मटण खावं? :  रेड मीट हे प्रोटीन, व्हिटॅमिन्स आणि मिनरल्सचा उत्कृष्ट स्रोत असतं; पण याचा अर्थ असा नाही की ते जास्त प्रमाणात खाल्ल पाहिजे. ब्रिटिश सरकारच्या nhs.uk या हेल्थ वेबसाइटनुसार, एखाद्या निरोगी प्रौढ व्यक्तीने दररोज साधारणपणे 70 ग्रॅमपर्यंत रेड मीट खाल्लं पाहिजे. मांसामध्ये सॅच्युरेटेड फॅटचं प्रमाण खूप जास्त असतं. अशा परिस्थितीत याचं नियमित आणि जास्त प्रमाणात सेवन केलं तर रक्तातील कोलेस्टेरॉलचं प्रमाण खूप वाढू शकतं. हे टाळण्यासाठी संतुलित प्रमाणात मांसाचं सेवन केलं पाहिजे. असं केल्यास शरीराला हानी न होता प्रोटीन आणि इतर जीवनसत्त्वांच्या गरजा पूर्ण होतील. जास्त प्रमाणात मांस खात असाल तर आतड्याचा कर्करोग होण्याचा धोका वाढतो. ब्रिटनमध्ये या कर्करोगाने ग्रस्त असलेल्यांची संख्या फार जास्त आहे.

पांढरा भाग वेगळा करा : ब्रिटिश हेल्थ डिपार्टमेंटच्या वेबसाइटवर मांस खरेदी करण्याबाबत काही टिप्स देण्यात आल्या आहेत. मांस खरेदी करताना, फक्त लाल भाग खरेदी केला पाहिजे. पांढरा भाग दुकानदाराकडून वेगळा करून घ्यावा. पांढरा भाग फॅटयुक्त असतो. तो जास्त प्रमाणात खाल्ल्यास शरीरात फॅट वाढतं. याशिवाय मटणाला पर्याय म्हणून चिकन खाऊ शकता. चिकनमध्ये मटणापेक्षा कमी फॅट असतं.