Israel Iran War: इतिहासातील सर्वात मोठी गद्दारी, इस्रायलने अमेरिकेला फसवले; इराण सोबत उभारला होता Secret प्रोजेक्ट

आज हे दोन्ही देश कट्टर शत्रू म्हणून आमनेसामने उभे आहेत. मात्र इतिहासातील एक प्रसंग असा आहे की तेलाच्या गरजेमुळे हेच दोन देश एकाच टेबलावर बसले होते. त्या काळात आर्थिक गरजा राजकीय वैरापेक्षा जास्त महत्त्वाच्या ठरल्या आणि दोन्ही देश तेल व्यापारात गुप्त भागीदार बनले होते.

सुएझ कालवा बंद झाला आणि बदलावा लागला मार्ग

advertisement

जून 1967 मध्ये एक मोठे युद्ध झाले, ज्याला Six-Day War म्हणून ओळखले जाते. हे युद्ध इस्रायल आणि तीन प्रमुख अरब देशांमध्ये झाले होते. त्या तीन देशांमध्ये इजिप्त, जॉर्डन आणि सीरिया यांचा समावेश होता. याशिवाय इराक, सौदी अरेबिया आणि काही इतर अरब देशांनीही लष्करी किंवा लॉजिस्टिक मदत दिली होती.

या युद्धाची सुरुवात इस्रायलने इजिप्तच्या हवाई तळांवर अचानक हल्ला करून केली. त्यानंतर लढाई वेगाने पसरली आणि अवघ्या सहा दिवसांत इस्रायलने अनेक महत्त्वाच्या प्रदेशांवर कब्जा केला. यामध्ये सिनाई द्वीपकल्प, गाझा पट्टी, वेस्ट बँक, पूर्व जेरुसलेम आणि गोलन हाइट्स यांचा समावेश होता.

या युद्धानंतर इजिप्तने Suez Canal बंद करण्याचा निर्णय घेतला. इजिप्तने या कालव्यात जहाजे बुडवून आणि स्फोटके पेरून हा मार्ग पूर्णपणे बंद केला, जेणेकरून इस्रायल किंवा त्याचे सहयोगी या मार्गाचा वापर करू शकणार नाहीत.

सुएझ कालवा हा युरोप आणि आशिया यांच्यातील सर्वात छोटा समुद्री मार्ग मानला जातो. जगातील सुमारे 12 टक्के जागतिक व्यापार आणि जवळपास 30 टक्के कंटेनर वाहतूक या कालव्यातूनच होते.

इस्रायलसमोर निर्माण झाले तेल संकट

कालवा बंद झाल्यानंतर इस्रायलसमोर तेल आयातीचे मोठे संकट निर्माण झाले. दुसरीकडे तेल निर्यात करणाऱ्या इराणसारख्या देशांनाही युरोपपर्यंत तेल पोहोचवण्यासाठी पर्यायी मार्गाची गरज होती, कारण स्वेझ कालवा 1975 पर्यंत बंदच राहिला. हीच परिस्थिती दोन्ही देशांना एकत्र आणणारी ठरली. 1968 मध्ये एक गुप्त संयुक्त उपक्रम तयार करण्यात आला. या अंतर्गत लाल समुद्रातील इलात बंदर आणि भूमध्य समुद्रातील अश्केलोन बंदर यांना जोडण्यासाठी पाइपलाइन बांधण्याचा निर्णय घेण्यात आला.

ही भागीदारी जगापासून लपवण्यासाठी दोन्ही देशांनी वेगवेगळ्या परदेशी कंपन्यांचा वापर केला. इराणचा हिस्सा लिकटेंस्टाइनमध्ये नोंदणीकृत कंपनीमार्फत होता, तर इस्रायलने पनामा येथे नोंदणीकृत कंपनीद्वारे आपली भागीदारी लपवली.

254 किलोमीटर लांब पाइपलाइन

ही योजना लहान नव्हती. Eilat–Ashkelon Pipeline सुमारे 254 किलोमीटर लांब आणि 42 इंच रुंद होती. या पाइपलाइनद्वारे लाल समुद्रातून भूमध्य समुद्रापर्यंत तेल पोहोचवले जात होते.

मात्र इतकी मोठी योजना जगाच्या नजरेपासून जास्त काळ लपून राहू शकली नाही. 25 एप्रिल 1968 रोजी Central Intelligence Agency (CIA) च्या एका अहवालात नमूद करण्यात आले होते की या पाइपलाइनसाठी मोठ्या प्रमाणावर तेलाचा स्रोत इराणच असेल.

या अहवालानुसार प्रचंड आकाराचे सुपरटँकर्स इलातच्या खोल समुद्री बंदरात तेल उतरवत असत. त्यानंतर लहान टँकर्स अश्केलोन बंदरातून ते तेल युरोपच्या बाजारात पोहोचवत असत. हा मार्ग आफ्रिकेच्या केप ऑफ गुड होप मार्गाने जाण्यापेक्षा किंवा स्वेझ कालव्यातून जाण्यापेक्षा अधिक स्वस्त आणि जलद मानला जात होता.

गुप्त पद्धतीने होत होती तेलाची वाहतूक

या संपूर्ण तेल व्यापाराला अत्यंत गुप्त ठेवण्यात आले होते. अनेक खरेदीदार थेट इस्रायलशी संबंधित कंपनीकडून तेल खरेदी करण्यास घाबरत होते, कारण त्यामुळे अरब देशांचा रोष ओढवू शकत होता. पत्रकार Javier Blas आणि Jack Farchy यांनी त्यांच्या प्रसिद्ध The World for Sale या पुस्तकात या गुप्त व्यवहाराचे रोचक वर्णन केले आहे.

फारसच्या आखातातून निघणारे तेलवाहू टँकर्स बंदर अधिकाऱ्यांना उघडपणे खोटे सांगत असत की ते जिब्राल्टरकडे जात आहेत. मात्र समुद्राच्या मध्यभागी पोहोचल्यावर ते अचानक आपला मार्ग बदलत आणि गुपचूप इस्रायलच्या इलात बंदरात पोहोचत. तेथे तेल उतरवल्यानंतर रिकामे जहाज पुन्हा इराणकडे परत जात असे.

इस्रायलने अश्केलोनहून युरोपकडे जाणाऱ्या तेलावर इतकी कडक सेन्सॉरशिप ठेवली होती की कोणते जहाज किंवा कोणता माल जात आहे याची माहिती सार्वजनिक केली जात नव्हती. त्यामुळे हा संपूर्ण व्यापार सावलीतच चालत राहिला.

1979 मध्ये संपली ही गुप्त भागीदारी

1979 मध्ये Iranian Revolution झाली आणि इराणमधील शाह राजवटीचा अंत झाला. नव्या इस्लामी सरकारच्या सत्तेत आल्यानंतर इराण आणि इस्रायल यांच्यातील संबंध पूर्णपणे तुटले. यासोबतच या दोन्ही देशांमधील गुप्त तेल भागीदारीही संपुष्टात आली. त्यानंतर इस्रायलने या पाइपलाइन प्रकल्पाचे राष्ट्रीयीकरण केले आणि त्यावर पूर्ण नियंत्रण स्वतःकडे घेतले.