इराण युद्धात चीनची एन्ट्री, पडद्यामागून केला 'डबल गेम'; अमेरिकेला भिकेला लावण्याचा 'बीजिंग'चा प्लॅन उघड

इराणची लष्करी क्षमता अजूनही मोठ्या प्रमाणावर स्वदेशी तंत्रज्ञानातील बदलांवर आणि रशियासारख्या भागीदारांवर अवलंबून आहे. News18 ला विशेषतः मिळालेल्या गुप्तचर नोंदीनुसार चीनचे सहकार्य प्रामुख्याने घटक (components), तांत्रिक प्रवेश किंवा वाटाघाटींपुरते मर्यादित असून निर्बंध आणि भूराजकीय जोखमींमुळे मोठ्या प्रमाणावर शस्त्रपुरवठ्याची पुष्टी झालेली नाही.

CM-302 सुपरसॉनिक अँटी-शिप क्रूझ क्षेपणास्त्र (YJ-12 ची निर्यात आवृत्ती)

advertisement

CM-302 हे चीनच्या YJ-12 चे निर्यात मॉडेल असून ते प्रामुख्याने “कॅरिअर किलर” किंवा उच्च-वेगवान अँटी-शिप शस्त्र म्हणून वापरले जाते. याचा उद्देश विमानवाहू नौका, विध्वंसक (destroyers) आणि इतर मोठ्या युद्धनौकांवर हल्ला करणे हा आहे. गुप्तचर नोंदीनुसार 2025 मधील 12 दिवसांच्या युद्धानंतर या क्षेपणास्त्रांबाबत वाटाघाटी सुरू झाल्या आणि फेब्रुवारी 2026 पर्यंत करार अंतिम टप्प्यात पोहोचल्याचे अहवालात नमूद आहे.

या क्षेपणास्त्रांची मारक क्षमता 290 ते 460 किमी इतकी असून 500 किलो वॉरहेड समुद्रसपाटीला लागून उड्डाण (sea-skimming) आणि चुकवणारी (evasion) वैशिष्ट्ये यामध्ये आहेत. अलीकडे हस्तांतरित होण्याची शक्यता असलेल्या अत्याधुनिक प्रणालींपैकी ही एक मानली जाते. यामुळे पर्शियन गल्फ आणि होर्मुझ सामुद्रधुनीतील अमेरिकन विमानवाहू नौकांसारख्या नौदल शक्तींना इराणकडून अधिक धोका निर्माण होऊ शकतो. 2025 च्या उन्हाळ्यात वरिष्ठ इराणी अधिकारी करार अंतिम करण्यासाठी चीनला भेट दिल्याचे वृत्त आहे. मात्र चीनने हे दावे फेटाळले आहेत.

HQ-9B हवाई संरक्षण प्रणाली

ही प्रणाली धोरणात्मक हवाई व क्षेपणास्त्र संरक्षणासाठी डिझाइन करण्यात आली असून अणुस्थळे, शहरे आणि लष्करी तळांना हवाई धोक्यांपासून संरक्षण देण्याचे उद्दिष्ट आहे. 2025 च्या उन्हाळ्यात या प्रणालींची डिलिव्हरी आणि समाकलन (integration) सुरू झाले. गुप्तचर नोंदीनुसार, अणुस्थळांसारख्या महत्त्वाच्या ठिकाणी या प्रणाली तैनात करण्यात आल्या.

HQ-9B ची मारक क्षमता 200–260 किमी असून ती उच्च उंचीवरील लक्ष्यांना अडवू शकते. ही प्रणाली रशियन S-300/S-400 च्या समकक्ष मानली जाते. 2025 मधील हल्ल्यांनंतर कमकुवत झालेल्या इराणी हवाई संरक्षणाची पुनर्बांधणी करण्यासाठी ती महत्त्वाची ठरली. मात्र 2026 मधील अलीकडील अमेरिका–इस्रायल कारवायांमुळे प्रगत तंत्रज्ञानाविरुद्ध तिच्या कार्यक्षमतेसमोर काही आव्हाने उभी राहिल्याचे दिसून आले.

YLC-8B UHF लाँग-रेंज सर्व्हेलन्स रडार (अँटी-स्टेल्थ डिटेक्शन)

ही 3D रडार प्रणाली एकात्मिक हवाई संरक्षण नेटवर्कमध्ये पूर्वसूचना (early warning) आणि देखरेखीसाठी वापरली जाते. कमी दृश्यमान (stealth) विमाने आणि बॅलिस्टिक धोके दूरवरून ओळखण्याची क्षमता यामध्ये आहे. 2025 पासून या रडार युनिट्सचा पुरवठा सुरू झाला आणि अनेक युनिट्स इराणच्या नेटवर्कमध्ये समाकलित करण्यात आल्याचे अहवालात नमूद आहे.

UHF बँडवर कार्यरत असल्यामुळे ही रडार प्रणाली F-35 किंवा B-2 सारख्या स्टेल्थ विमानांना अधिक लांब पल्ल्यावर शोधण्यात सक्षम मानली जाते. स्टेल्थ आणि जॅमिंग तंत्रज्ञानाचा प्रतिकार करण्यासाठी ही प्रणाली पूरक ठरते. 2025 नंतरच्या पुनर्बांधणी प्रयत्नांचा हा एक भाग असल्याचे गुप्तचर नोंदीत म्हटले आहे.

क्षेपणास्त्र इंधन घटक आणि सोडियम/अमोनियम पर्च्लोरेट

सोडियम पर्च्लोरेटचे अमोनियम पर्च्लोरेट ऑक्सिडायझरमध्ये रूपांतर होते, जे अनेक इराणी क्षेपणास्त्रांच्या घन इंधनात सुमारे 70% घटक असते. या घटकांमुळे Haj Qasem आणि Kheibar Shekan सारखी मध्यम व अल्प पल्ल्याची बॅलिस्टिक क्षेपणास्त्रे तयार करणे शक्य होते. ही क्षेपणास्त्रे अचूक हल्ले, मोठ्या प्रमाणावर क्षेपणास्त्र वर्षाव (saturation barrages) किंवा प्रॉक्सी गटांना समर्थन देण्यासाठी वापरली जाऊ शकतात.

फेब्रुवारी 2025 मध्ये 1,000 टन सोडियम पर्च्लोरेटचा मोठा पुरवठा झाल्याचे नमूद आहे. हा साठा Haj Qasem किंवा Kheibar सारख्या सुमारे 200–300 बॅलिस्टिक क्षेपणास्त्रांसाठी पुरेसा ठरू शकतो. 2025 च्या उत्तरार्धात आणि 2026 च्या सुरुवातीपर्यंत निर्बंधित चिनी कंपन्यांमार्फत अतिरिक्त शिपमेंट्स आणि द्वैउपयोगी (dual-use) वस्तूंचा पुरवठा सुरू राहिल्याचे अहवालात नमूद आहे, ज्यामुळे 12 दिवसांच्या युद्धानंतर कमी झालेला इराणचा क्षेपणास्त्र साठा पुन्हा भरता आला.

लोटरिंग म्युनिशन्स (कामीकाझे/हल्लेखोर ड्रोन)

ही कमी खर्चातील अचूक हल्ल्यासाठी वापरली जाणारी एकमार्गी (one-way) प्रणाली आहे. लक्ष्य क्षेत्रावर काही काळ घिरट्या घालत (loiter) राहून योग्य लक्ष्य निश्चित केल्यानंतर आत्मघाती पद्धतीने हल्ला करते. Shahed-136 सारख्या ड्रोनप्रमाणेच परंतु संभाव्यतः चिनी आवृत्त्या असण्याची शक्यता व्यक्त करण्यात आली आहे. गुप्तचर नोंदीनुसार संघर्षानंतर 2025–2026 दरम्यान आक्रमक ड्रोनसह अशा प्रणालींचा पुरवठा झाला. ज्यामुळे युद्धानंतर कमी झालेला साठा पुन्हा भरता आला.