मोजणीपूर्वी EVM मशिनची सुरक्षा कशी केली जाते? कोणी छेडछाड केली नाही हे कसं कळतं?

ही मतमोजणी इलेक्ट्रॉनिक व्होटिंग मशिन (ईव्हीएम) द्वारे होणार आहे आणि या ईव्हीएम मशीनमुळे मतमोजणी प्रक्रिया सुलभ आणि जलद झाली आहे. मात्र निवडणुकीच्या वेळी ईव्हीएमच्या सुरक्षेबाबतही नेत्यांकडून प्रश्न उपस्थित केले जातात. शिवाय सर्वसामान्यांच्या मनात देखील प्रश्न आहे की ईव्हीएम मशिनच्या सुरक्षेचं काय?

अशावेळी मतमोजणीपूर्वी ईव्हीएममध्ये छेडछाड झाली नाही, हे कळतं कसं? चला समजून घेऊया.

advertisement

लोकप्रतिनिधी कायदा-1951 च्या कलम 64 नुसार, सर्व ईव्हीएम मशीन या एका स्टँग रुममध्ये ठेवल्या जातात. मतांची मोजणी संबंधित मतदारसंघाloksaच्या रिटर्निंग ऑफिसर (RO) यांच्या देखरेखीखाली किंवा त्यांच्या मार्गदर्शनाखाली केली जाते. मतमोजणी एका मोठ्या हॉलमध्ये केली जाते, ज्यामध्ये वेगवेगळे टेबल लावले जातात. या ठिकाणी ईव्हीएम मशीन जिल्हा मुख्यालय किंवा आरओ मुख्यालयात बांधलेल्या स्ट्राँग रूममधून आणल्या जातात आणि ठेवल्या जातात.

ईव्हीएम मशीनमध्ये छेडछाड होणार नाही याची खात्री करण्यासाठी, त्यांची अनेक स्तरांवर तपासणी आणि सुरक्षितता केली जाते. प्रथम, BEL/ECIL अभियंते राजकीय पक्षांच्या प्रतिनिधींसमोर प्रत्येक EVM ची तांत्रिक आणि भौतिक तपासणी करतात. त्यासाठी काही मशीनमध्ये मॉक पोल केले जातात. या कालावधीत कोणतेही यंत्र सदोष आढळल्यास ते पुन्हा कारखान्याकडे पाठवले जाते.

मतदान झाल्यानंतर ईव्हीएम मशीन सील करून स्ट्राँग रूममध्ये पाठवले जाते. निवडणूक आयोगाच्या म्हणण्यानुसार, ज्या खोलीला स्ट्राँग रूम बनवले जाते, त्याला एकच दरवाजा असतो. तिथे पोहोचण्यासाठी दुसरा कोणताही मार्ग नसावा. खोलीत डबल लॉक सिस्टम आहे. ईव्हीएम आणि व्हीव्हीपीएटी मशीन ठेवल्यानंतर स्ट्राँग रूमला कुलूप लावले जाते. त्याची एक चावी त्याच्या प्रभारी आणि एडीएम किंवा त्याहून अधिक दर्जाच्या अधिकाऱ्याकडे राहते.

याशिवाय स्ट्राँग रूमच्या सुरक्षेसाठी सीएपीएफचे जवान २४ तास तैनात असतात. खोलीवर सीसीटीव्ही कॅमेऱ्यांद्वारे २४ तास नजर ठेवली जाते.

मतमोजणीच्या दिवशी स्ट्राँग रूममधून मशीन बाहेर काढून मतमोजणी हॉलमध्ये नेल्या जातात. येथे उमेदवार आपापल्या मतमोजणी प्रतिनिधी व निवडणूक प्रतिनिधींसह उपस्थित असतात. पारदर्शकता राखण्यासाठी ही यंत्रे मतमोजणी हॉलमधील टेबलवर ठेवण्यात आली आहेत. येथे त्यांना कॅरींग केस आणि मशीनची स्वतः तपासणी करण्याची संधी दिली जाते.

तथापि, या काळात ते मशीनला स्पर्श करू शकत नाहीत. त्यांच्या आणि यंत्रामध्ये एक जाळी आहे. मतमोजणी सुरू होण्यापूर्वी, उमेदवार आणि त्यांच्या प्रतिनिधींना ईव्हीएमवरील सील आणि त्याच्या कंट्रोल युनिटचा युनिक आयडी दर्शविली जाते.