General Knowledge : विमानातील सीटचा रंग 'निळाच' का असतो? जाणून घ्या यामागचे रंजक आणि शास्त्रीय कारण

विमानाने प्रवास करताना आपण अनेक गोष्टींचे निरीक्षण करतो. विमानात मिळणारे जेवण, तिथली शिस्त आणि खिडकीतून दिसणारे विलोभनीय दृश्य. पण तुम्ही कधी विचार केला आहे का की, जगातील बहुतांश विमान कंपन्यांच्या (Airlines) विमानातील सीट या निळ्या रंगाच्याच का असतात? मग ती 'इंडिगो' असो, 'एअर इंडिया' असो की आंतरराष्ट्रीय 'ब्रिटिश एअरवेज'; निळा रंग हा जणू विमानांचा अधिकृत रंगच बनला आहे.

हा केवळ योगायोग नाही किंवा सौंदर्याचा भाग नाही, तर यामागे काही ठोस शास्त्रीय आणि मानसशास्त्रीय कारणे आहेत.

प्रवाशांची मानसिक स्थिती आणि शांतताविमान प्रवासादरम्यान अनेक प्रवाशांना भीती किंवा अस्वस्थता (Aerophobia) जाणवते. मानवी मानसशास्त्रानुसार, निळा रंग हा शांतता, स्थिरता आणि विश्वासाचे प्रतीक मानला जातो. हा रंग डोळ्यांना थंडावा देतो आणि तणाव कमी करण्यास मदत करतो. प्रवाशांना सुरक्षित आणि शांत वाटावे, हा यामागचा मुख्य उद्देश असतो.

घाण आणि डाग लपवण्यासाठी उपयुक्तव्यावसायिक दृष्टीकोनातून विचार केल्यास, विमानात दररोज शेकडो प्रवासी ये-जा करतात. यामुळे सीटवर धूळ, खाण्याचे डाग किंवा ओरखडे पडण्याची शक्यता असते. गडद निळा रंग अशा प्रकारची घाण आणि डाग सहजासहजी दिसू देत नाही. यामुळे विमान सतत स्वच्छ दिसते आणि देखभाल करणे सोपे जाते. जर सीट पांढऱ्या किंवा फिक्कट रंगाच्या असत्या, तर त्या दर काही तासांनी बदलाव्या किंवा स्वच्छ कराव्या लागल्या असत्या.

1970 आणि 80 च्या दशकात काही विमान कंपन्यांनी प्रयोगासाठी लाल रंगाच्या सीट बसवल्या होत्या. मात्र, असे दिसून आले की लाल रंगामुळे प्रवाशांमधील चिडेखोरपणा आणि आक्रमकता वाढते. लाल रंग हा उत्तेजित करणारा रंग आहे, तर निळा रंग हा स्वभाव शांत ठेवणारा आहे. प्रवाशांमध्ये विनाकारण वाद होऊ नयेत, यासाठी निळा रंग अधिक प्रभावी ठरतो.

थंडाव्याचा आभासविमानात प्रवाशांना गुदमरल्यासारखे वाटू नये म्हणून रंगांची निवड महत्त्वाची असते. निळा रंग हा 'कूल कलर' (Cool Color) श्रेणीत येतो. संशोधनानुसार, निळ्या रंगाच्या खोलीत लोकांना इतर रंगांच्या तुलनेत अधिक थंडावा जाणवतो. हे प्रवाशांना अधिक आरामदायक अनुभव देते.

दीर्घकाळ टिकणारा रंगफॅब्रिक किंवा लेदरवर निळा रंग दीर्घकाळ टिकतो. इतर गडद रंगांच्या तुलनेत निळ्या रंगाची चमक लवकर कमी होत नाही, ज्यामुळे विमानाचे इंटिरिअर वर्षानुवर्षे नवीन वाटते. थोडक्यात सांगायचे तर विमानातील निळा रंग हा केवळ रंगाचा विषय नसून, तो प्रवाशांचा प्रवास सुखकर आणि तणावमुक्त करण्यासाठी घेतलेला एक विचारपूर्वक निर्णय आहे.