TRENDING:
पीक निवड करताना बाजारपेठेचा अभ्यास न करणे ही मोठी चूक ठरते. कोणत्या पिकाला किती मागणी आहे, भविष्यात दर कसे राहतील, साठवण क्षमता किती आहे याचा विचार न करता पेरणी केली जाते. परिणामी उत्पादन तयार झाल्यावर बाजारात भाव पडलेले असतात. यासोबतच उत्पादन खर्चाचा अचूक हिशोब न ठेवणे, अपेक्षित उत्पन्नाचा अंदाज न बांधणे आणि नफा-तोट्याचे विश्लेषण न करणे यामुळे शेती तोट्यात जाते. खर्च नियंत्रण नसेल, तर जास्त उत्पादन असूनही फायदा होत नाही.
advertisement
तांत्रिक बाबींमध्येही अनेक चुका होतात. माती परीक्षण न करता खतांचा अति किंवा अपुरा वापर, पाण्याचे चुकीचे नियोजन आणि हवामान बदलांचा अंदाज न घेणे यामुळे उत्पादनात घट येते. आधुनिक शेतीत हवामान, माती आणि पिकांची गरज यांचा समतोल राखणे अत्यंत महत्त्वाचे आहे. मात्र अनेक शेतकरी नवीन तंत्रज्ञान, सुधारित बियाणे, ड्रिप सिंचन किंवा स्मार्ट शेती पद्धती स्वीकारण्यास टाळाटाळ करतात. परिणामी कमी खर्चात जास्त उत्पादन घेणाऱ्या शेतकऱ्यांच्या स्पर्धेत ते मागे पडतात.
व्यावसायिक शेतीत उत्पादनाइतकेच महत्त्व मार्केटिंग आणि विक्रीला असते, मात्र येथेच मोठी अडचण दिसून येते. शेतमालाची साठवण, ग्रेडिंग, पॅकेजिंग आणि ब्रँडिंगकडे दुर्लक्ष केल्याने माल कमी दरात विकावा लागतो. दलालांवर पूर्ण अवलंबून राहणे, थेट विक्रीचे पर्याय न वापरणे आणि बाजारभावाची माहिती वेळेवर न घेणे यामुळे शेतकऱ्यांचा नफा कमी होतो. योग्य बाजारपेठ निवडली नाही, तर मेहनतीचे योग्य मूल्य मिळत नाही.
याशिवाय शेतीपूरक व्यवसाय, प्रक्रिया उद्योग, आंतरपीक, पशुपालन किंवा मूल्यवर्धन यांसारख्या उत्पन्न वाढवणाऱ्या संधींकडे दुर्लक्ष केले जाते. शेतीला व्यवसाय म्हणून पाहून योग्य नियोजन, बाजाराभिमुख विचार आणि सतत नवीन गोष्टी शिकण्याची तयारी ठेवली, तर अपयश टाळता येऊ शकते. आधुनिक शेती ही केवळ पिके घेण्यापुरती मर्यादित न राहता संपूर्ण आर्थिक व्यवस्थापनाची कला बनली असून, ती स्वीकारल्यास शेतकरी नफ्याकडे निश्चितच वाटचाल करू शकतो.