LPG, CNG आणि PNG तिघांमध्ये फरक काय? 99 टक्के लोकांना माहित नाही 'या' महत्त्वाच्या गोष्टी

LPG, CNG आणि PNG... हे शब्द आपण रोज ऐकतो. दिसायला या तिन्ही गॅसच्या ज्वाळा निळ्याच असतात, पण त्यांच्या विज्ञानात आणि कामाच्या पद्धतीत जमीन-अस्मानाचा फरक आहे. तुम्हाला त्यांच्यातील फरक माहित आहे का? चला तर मग, या गॅसच्या दुनियेतील गुपितं आज सोप्या भाषेत समजून घेऊया.

1. LPG (लिक्विफाइड पेट्रोलियम गॅस): घराघरातील रसद

advertisement

भारतातील कोट्यवधी घरांच्या स्वयंपाकघरात असणारा लाल रंगाचा सिलेंडर म्हणजेच एलपीजी. कच्च्या तेलाच्या शुद्धीकरणादरम्यान (Refining) प्रोपेन आणि ब्युटेन या वायूंना एकत्र करून हा गॅस तयार केला जातो. याला प्रचंड दाबाखाली (High Pressure) द्रव रूपात बदलले जाते. त्यामुळे छोट्या सिलेंडरमध्येही मोठी ऊर्जा साठवून ती दुर्गम भागांपर्यंत पोहोचवणे सोपे जाते. एलपीजी हा हवेपेक्षा जड असतो, त्यामुळे गळती झाल्यास तो जमिनीवर साचतो.

2. PNG (पाइप्ड नॅचरल गॅस): सिलेंडरच्या कटकटीतून सुटका

मोठ्या शहरांमध्ये आता सिलेंडरची जागा घराघरात पोहोचलेल्या पाईपलाईनने घेतली आहे. यालाच आपण 'पीएनजी' म्हणतो. हा प्रामुख्याने 'मिथेन' वायू असतो. हा सिलेंडरमध्ये भरून येत नाही, तर थेट पाईपद्वारे तुमच्या शेगडीपर्यंत पोहोचतो. सिलेंडर संपण्याची भीती नाही आणि बुकिंगचे टेन्शन नाही. वीज बिलासारखा याचा वापर केल्यावर महिनाअखेरीस बिल येते. महत्त्वाचे म्हणजे, हा हवेपेक्षा हलका असतो, त्यामुळे गळती झाल्यास तो हवेत उडून जातो, ज्यामुळे अपघाताचा धोका कमी असतो.

3. CNG (कंप्रेस्ड नॅचरल गॅस): खिशाला परवडणारा आणि पर्यावरणपूरक

गाड्यांमध्ये इंधन म्हणून वापरला जाणारा सीएनजी हा नैसर्गिक वायूचाच एक प्रकार आहे.

वैशिष्ट्य: नैसर्गिक वायूला खूप जास्त दाबावर कॉम्प्रेस (Compressed) केले जाते. पेट्रोल-डिझेलच्या तुलनेत सीएनजी स्वस्त तर पडतोच, शिवाय यामुळे प्रदूषणही कमी होते. म्हणूनच याला 'स्वच्छ इंधन' म्हटले जाते.

4. LNG (लिक्विफाइड नॅचरल गॅस): आंतरराष्ट्रीय व्यापाराचा कणा

जेव्हा एका देशातून दुसऱ्या देशात जहाजांद्वारे गॅस पाठवायचा असतो, तेव्हा एलएनजीचा वापर होतो.

प्रक्रिया: नैसर्गिक वायूला उणे 162 अंश सेल्सिअस (-162°C) पर्यंत थंड केले जाते, ज्यामुळे तो द्रव बनतो. द्रव अवस्थेत याचे आकारमान 600 पटीने कमी होते, ज्यामुळे मोठ्या टँकरमधून हजारो किलोमीटरचा प्रवास करणे शक्य होते. तंत्रज्ञानानुसार इंधनाचे स्वरूप बदलत असले तरी, सुरक्षितता सर्वात महत्त्वाची आहे. एलपीजी गळती झाल्यास तो जमिनीवर साचतो म्हणून जास्त धोकादायक ठरू शकतो, तर पीएनजी हलका असल्याने लवकर पसरतो. या तिन्ही गॅसच्या उपलब्धतेमुळेच आज भारताची ऊर्जा सुरक्षा टिकून आहे.