तुमच्या ग्रामपंचायतीला केंद्र आणि राज्य सरकारकडून किती निधी येतो? हे कसं तपासायचे?

ग्रामपंचायतींना निधी कोणकोणत्या स्रोतांतून मिळतो?

ग्रामपंचायतींना मुख्यतः केंद्र सरकार, राज्य सरकार आणि जिल्हा परिषद यांच्या माध्यमातून निधी दिला जातो. केंद्र सरकारच्या विविध योजनांमधून गावांच्या विकासासाठी मोठ्या प्रमाणात आर्थिक मदत दिली जाते. यामध्ये विशेषतः Mahatma Gandhi National Rural Employment Guarantee Act (मनरेगा), Swachh Bharat Mission, Pradhan Mantri Awas Yojana आणि 15th Finance Commission Grants या योजनांचा समावेश असतो.

advertisement

याशिवाय राज्य सरकारकडूनही पाणीपुरवठा, रस्ते, स्वच्छता, सार्वजनिक सुविधा आणि इतर विकासकामांसाठी निधी दिला जातो. गावाच्या लोकसंख्या, क्षेत्रफळ आणि गरजांनुसार हा निधी वेगवेगळा असू शकतो.

सरासरी किती निधी मिळतो?

ग्रामपंचायतींना मिळणारा निधी गावाच्या आकारावर आणि लोकसंख्येवर अवलंबून असतो. साधारणपणे छोट्या ग्रामपंचायतींना वर्षाला काही लाख रुपयांपासून निधी मिळतो, तर मोठ्या ग्रामपंचायतींना काही वेळा एक कोटी रुपयांपेक्षा जास्त निधीही मिळू शकतो.

विशेषतः वित्त आयोगाच्या अनुदानातून ग्रामपंचायतींना पाणीपुरवठा, स्वच्छता आणि मूलभूत सुविधा सुधारण्यासाठी थेट निधी दिला जातो. त्यामुळे ग्रामपंचायत स्तरावर अनेक लहान-मोठी कामे केली जातात.

ऑनलाइन कसा तपासायचा निधी?

नागरिकांना त्यांच्या गावाच्या ग्रामपंचायतीला मिळालेला निधी ऑनलाइन तपासता येतो. यासाठी केंद्र सरकारच्या eGramSwaraj Portal या अधिकृत पोर्टलचा वापर करता येतो.

या पोर्टलवर ग्रामपंचायतीचा वार्षिक विकास आराखडा, मंजूर झालेली कामे, मिळालेला निधी आणि खर्च याची सविस्तर माहिती उपलब्ध असते. नागरिकांनी या संकेतस्थळावर जाऊन राज्य, जिल्हा, तालुका आणि ग्रामपंचायत निवडल्यास संबंधित माहिती पाहता येते.

मोबाईल अॅपद्वारेही माहिती उपलब्ध

ऑनलाइन संकेतस्थळासोबतच मोबाईलवरही ही माहिती मिळू शकते. eGramSwaraj या अॅपच्या माध्यमातून ग्रामपंचायतींच्या निधी आणि विकासकामांची माहिती नागरिकांना पाहता येते.

या अॅपमध्ये गावातील मंजूर कामे, खर्च झालेला निधी, सुरू असलेली कामे आणि पूर्ण झालेली कामे याची माहिती मिळते. त्यामुळे ग्रामपंचायतीच्या कामकाजात पारदर्शकता वाढण्यास मदत होते.

नागरिकांची भूमिका महत्त्वाची

तज्ज्ञांच्या मते, ग्रामपंचायतींना मिळणाऱ्या निधीबाबत माहिती ठेवणे हे नागरिकांसाठी अत्यंत महत्त्वाचे आहे. गावातील विकासकामांवर लक्ष ठेवण्यासाठी आणि निधीचा योग्य वापर होत आहे का हे तपासण्यासाठी नागरिकांनी या ऑनलाइन साधनांचा वापर करणे आवश्यक आहे.

ग्रामसभेत सहभागी होऊनही नागरिक निधीचा वापर कसा केला जात आहे, याबाबत प्रश्न विचारू शकतात. त्यामुळे ग्रामपंचायत प्रशासन अधिक जबाबदार राहते.