Black Box म्हणजे काय? यामुळे कसं उलगडणार अजित पवारांच्या अपघाताचं कारण?

हा विमान अपघात होता की घातपात? यासंबंधीत प्रश्नचिन्ह उपस्थीत केले जात आहे. ज्याबद्दल तुम्ही अनेक व्हिडीओ किंवा बातम्या पाहिल्या असतील. पण या अपघाताचं नेमकं कारण ब्लॅक बॉक्समुळेच उलगडू शकतं, असं देखील बोललं जात आहे. या प्रकरणात तुम्ही ब्लॅक बॉक्स हा शब्द वारंवार ऐकला असेल, पण ब्लॅक बॉक्स नक्की काय आहे? असा प्रश्न अनेकांच्या मनात उपस्थीत झाला आहे. चला याबद्दल सविस्तर जाणून घेऊ.

advertisement

ब्लॅक बॉक्स म्हणजे काय?

ब्लॅक बॉक्स हे विमानातील एक अत्यंत मजबूत आणि सुरक्षित डेटा रेकॉर्डर उपकरण आहे. तांत्रिक भाषेत याला 'फ्लाईट डेटा रेकॉर्डर' (FDR) आणि 'कॉकपिट व्हाईस रेकॉर्डर' (CVR) असे म्हणतात. जरी याचे नाव 'ब्लॅक बॉक्स' असले, तरी याचा रंग गडद नारिंगी (Bright Orange) असतो, जेणेकरून अपघातानंतर ढिगाऱ्यात किंवा जंगलात तो सहज सापडावा.

अजित पवारांच्या विमानातील बिघाडाचे कारण ब्लॅक बॉक्स कसे उलगडणार?

जेव्हा विमानाला तांत्रिक समस्या येते, तेव्हा ब्लॅक बॉक्समधील दोन मुख्य भाग तपासावे लागतात:

1. फ्लाईट डेटा रेकॉर्डर (FDR)

हा भाग विमानातील सर्व तांत्रिक माहिती जतन करतो. जसे की:

विमानाचा त्यावेळचा वेग (Speed) किती होता?

विमान किती उंचीवरून (Altitude) उडत होते?

विमानाच्या इंजिनमध्ये काही बिघाड झाला होता का?

इंधनाची स्थिती काय होती?

या सर्व तांत्रिक बाबींच्या आधारे तज्ज्ञ हे ठरवू शकतात की विमानातील कोणता भाग निकामी झाला होता.

2. कॉकपिट व्हाईस रेकॉर्डर (CVR)

हा भाग विमानातील वैमानिकांच्या (Pilots) संभाषणाचे रेकॉर्डिंग करतो.

बिघाड जाणवल्यानंतर पायलट एकमेकांशी काय बोलले?

त्यांनी एअर ट्रॅफिक कंट्रोलला (ATC) काय संदेश दिला?

विमानाच्या कॉकपिटमध्ये कोणते आपत्कालीन अलार्म वाजले होते?

या आवाजांच्या विश्लेषणातून अपघाताच्या वेळी मानवी चूक होती की तांत्रिक बिघाड, हे स्पष्ट होते.

ब्लॅक बॉक्स इतका महत्त्वाचा का असतो?

ब्लॅक बॉक्स हा अशा धातूंपासून बनवलेला असतो जो भीषण आग, पाण्याचा प्रचंड दाब आणि मोठ्या धक्क्याला सहन करू शकतो.

हा बॉक्स सुमारे 1,100 अंश सेल्सिअस तापमान एक तासापर्यंत सहन करू शकतो.

जर विमान समुद्रात पडले, तर हा बॉक्स सुमारे 30 दिवसांपर्यंत एक विशेष 'बीकन' सिग्नल पाठवतो, ज्यामुळे शोध पथकाला त्याचे लोकेशन समजते.

अजित पवार यांच्या विमानाबाबतच्या चौकशीत, ब्लॅक बॉक्समधील डेटा तपासल्यानंतरच हे स्पष्ट होईल की, विमानाचे इंजिन निकामी झाले होते की सेन्सरमध्ये काही बिघाड होता. भविष्यातील हवाई सुरक्षा सुधारण्यासाठी ब्लॅक बॉक्समधील ही माहिती अत्यंत मोलाची ठरते.