महाराष्ट्रातील शेतकऱ्यांमध्ये सुपर बिझनेसची प्रचंड क्रेझ! फक्त ५० हजारांची गुंतवणूक, करताय लाखोंची कमाई

बदलत्या काळात शेती हा व्यवसाय दिवसेंदिवस अधिक आव्हानात्मक होत चालला आहे. बियाणे, खत, औषधे, मजुरी आणि वाहतूक खर्च सातत्याने वाढत असताना अपेक्षित नफा मिळेलच याची खात्री उरलेली नाही. अशा परिस्थितीत केवळ पिकांवर अवलंबून राहण्याऐवजी शेतीपूरक व्यवसायांचा आधार घेणे गरजेचे बनले आहे. कमी भांडवलात सुरू होणारा, कमी जोखमीचा आणि सातत्याने उत्पन्न देणारा व्यवसाय म्हणून शेळीपालनाकडे आता अनेक शेतकरी वळताना दिसत आहेत.

शेळीपालनाचा सर्वात मोठा फायदा म्हणजे हा व्यवसाय लहान शेतकरीसुद्धा सहज सुरू करू शकतो. यासाठी मोठी जमीन किंवा अत्याधुनिक यंत्रसामग्रीची गरज नसते. अगदी पाच ते दहा शेळ्यांपासूनही सुरुवात करता येते. सध्या बाजारात एका निरोगी शेळीची किंमत साधारण दहा ते वीस हजार रुपयांच्या दरम्यान असते. त्यामुळे सुमारे पन्नास हजार रुपयांच्या गुंतवणुकीत छोट्या प्रमाणावर शेळीपालन सुरू करणे शक्य आहे. शेळ्यांचा प्रजनन कालावधी कमी असल्याने वर्षभरात कळपाची संख्या वाढते आणि त्यासोबत उत्पन्नातही वाढ होते.

शेळीपालनातून उत्पन्नाचे एक नव्हे तर अनेक मार्ग खुले होतात. सर्वप्रथम शेळीचे दूध. अनेक भागांत शेळीचे दूध पौष्टिक आणि आरोग्यासाठी फायदेशीर मानले जाते. त्यामुळे त्याला चांगली मागणी आणि दर मिळतो. दुसरा महत्त्वाचा फायदा म्हणजे शेळीचे शेणखत. हे खत शेतीसाठी अत्यंत उपयुक्त असून रासायनिक खतांच्या तुलनेत जमिनीची सुपीकता टिकवून ठेवते. शेतकरी हे खत स्वतःच्या शेतात वापरू शकतात किंवा बाजारात विकून अतिरिक्त उत्पन्न मिळवू शकतात. तिसरा आणि सर्वात मोठा फायदा म्हणजे शेळ्यांची विक्री. योग्य संगोपन केल्यास शेळ्या वजनदार होतात आणि त्यांना बाजारात चांगला भाव मिळतो.

शेळीपालनातून किती उत्पन्न मिळू शकते, याचे एक उदाहरण पाहू. एखाद्या शेतकऱ्याकडे सुरुवातीला दहा शेळ्या असतील, तर काही महिन्यांत त्यांना पिल्ले होतात. हळूहळू कळप वाढतो. सणासुदीच्या काळात, विशेषतः ईदसारख्या प्रसंगी, शेळ्यांची मागणी मोठ्या प्रमाणात वाढते. त्या काळात एक चांगली, निरोगी आणि वजनदार शेळी वीस हजार रुपये किंवा त्याहून अधिक किमतीला विकली जाते. जर दहा शेळ्या अशा दराने विकल्या गेल्या, तर केवळ विक्रीतूनच दोन लाख रुपयांपर्यंत उत्पन्न मिळू शकते. शेळ्यांची संख्या वाढत गेली की हा नफा आणखी वाढतो.

मात्र, शेळीपालनात यश मिळवण्यासाठी योग्य काळजी घेणे तितकेच महत्त्वाचे आहे. वेळेवर संतुलित आहार, स्वच्छ पाणी, लसीकरण आणि आजारांपासून संरक्षण आवश्यक आहे. शेळ्यांना मोकळी, स्वच्छ जागा दिल्यास त्यांची वाढ चांगली होते. शेळी जितकी निरोगी आणि मजबूत असेल, तितकी तिची बाजारातील किंमत जास्त मिळते. त्यामुळे शेतीसोबत पूरक व्यवसाय म्हणून शेळीपालन स्वीकारल्यास लहान शेतकरीही नियमित आणि स्थिर उत्पन्न मिळवू शकतात, असा विश्वास कृषी तज्ज्ञ व्यक्त करत आहेत.