Health : विनाकारण उलटी सारखं का वाटतं? काय आहे वातावरण बदल आणि व्हायरल इंफेक्शन मधील फरक?

Published by:Devika Shinde

Last Updated:Feb 19, 2026 8:28 PM IST

अनेकदा आपण याला साधा अपचन किंवा पित्ताचा त्रास समजून दुर्लक्ष करतो. पण सध्याच्या बदलत्या वातावरणात आणि वाढत्या गर्दीत ही समस्या फक्त आहारापुरती मर्यादित नसून त्यामागे एक 'व्हायरल' कारण असू शकतं.

मुंबई : रात्रीची शांत झोप घेऊन सकाळी जेव्हा आपण फ्रेश उठण्याची अपेक्षा करतो, तेव्हा अचानक डोकं जड होणं, पोटात अस्वस्थ वाटणं आणि मळमळ सुरू होणं असा अनुभव अनेकांना येतो. कधी कधी तर इतका त्रास होतो की थेट उलट्या सुरू होतात. अशा वेळी आपल्या मनात पहिला विचार येतो की, "रात्री काही उलट-सुलट खाल्लं गेलं का?" किंवा "बाहेरचं पाणी बाधलं का?"

अनेकदा आपण याला साधा अपचन किंवा पित्ताचा त्रास समजून दुर्लक्ष करतो. पण सध्याच्या बदलत्या वातावरणात आणि वाढत्या गर्दीत ही समस्या फक्त आहारापुरती मर्यादित नसून त्यामागे एक 'व्हायरल' कारण असू शकतं. नक्की ही समस्या काय आहे आणि ती गंभीर कधी होते, हे जाणून घेणं आरोग्यासाठी अत्यंत महत्त्वाचं आहे.

1. ही उलट्यांची साथ तर नाही ना?

डॉक्टरांच्या मते, अचानक सुरू होणाऱ्या उलट्यांच्या मागे 'व्हायरल गॅस्ट्रोएन्टेरिटिस' हे सर्वात प्रमुख कारण असू शकतं. यालाच सामान्य भाषेत 'पोटाचा व्हायरल संसर्ग' म्हणतात. हा संसर्ग शाळा, ऑफिस किंवा सार्वजनिक ठिकाणी वेगाने पसरतो. जर तुमच्या आसपासच्या इतर लोकांनाही असाच त्रास होत असेल, तर तो व्हायरस असण्याची शक्यता जास्त असते. यात मळमळण्यासोबतच जुलाब, हलका ताप आणि डोकेदुखी अशी लक्षणं दिसू शकतात.

2. बदलत्या ऋतूचा पोटावर परिणाम होतो का?

नेहमी एक प्रश्न विचारला जातो की, ऋतू बदलला की उलट्या होतात का? तज्ज्ञांच्या मते, हवामानातील बदल थेट उलट्या निर्माण करत नाहीत, पण ते अप्रत्यक्षपणे शरीरावर परिणाम करतात.

रोगप्रतिकारशक्ती: हवामान बदलताना (उदा. गरम हवामानातून अचानक थंडी किंवा दमटपणा वाढणे) शरीराची रोगप्रतिकारशक्ती थोडी कमकुवत होते.

काही ऋतूंमध्ये अन्न लवकर खराब होतं, तर पावसाळ्यात पाण्यातून संसर्ग पसरण्याचा धोका वाढतो. यामुळे पोटाचे विकार बळावतात.

3. साधी पोटाची खराबी आणि इन्फेक्शनमधील फरक कसा ओळखावा?

हवामानातील बदल यामुळे केवळ थोडी मळमळ किंवा अपचनासारखं वाटू शकतं, जे थोड्या वेळाने किंवा साध्या विश्रांतीने ठीक होतं. यात पोटात जोरात कळा येणे, पाण्यासारखे जुलाब होणे आणि तीव्र ताप येणे अशी लक्षणं दिसतात. हे संसर्ग सहजासहजी बरे होत नाहीत.

4. धोक्याची घंटा कधी वाजते?

जर तुम्हाला खालीलपैकी कोणतीही लक्षणं दिसली, तर घरगुती उपाय न करता तातडीने डॉक्टरांचा सल्ला घ्यावा:

शौचावाटे रक्त येणे.

खूप जास्त ताप येणे.

पोटात एका विशिष्ट बाजूला तीव्र वेदना होणे.

सलग 8 तास लघवी न होणे (हे डिहायड्रेशनचे लक्षण आहे).

प्रचंड चक्कर येणे किंवा अशक्तपणा जाणवणे.

सलग 24 तास पोटात पाणीही न टिकणे.

5. घरगुती काळजी कशी घ्यावी?

जर लक्षणं सौम्य असतील, तर घाबरून न जाता काही गोष्टी पाळा:

ओआरएस (ORS): एका दमात पाणी न पिता, ओआरएसचे थोडे थोडे घोट घेत राहा. जास्त पाणी एकदाच प्यायल्याने उलट्या वाढू शकतात.

पोट थोडं शांत झाल्यावर केळं, भात किंवा सुका टोस्ट यांसारखे हलके पदार्थ खा.