Divorce : बायको सोडून गेली किंवा छळत असेल तर, नवऱ्यालाही आहेत घटस्फोटाचे 'हे' अधिकार; वाचा कायदा काय सांगतो

Published by:Devika Shinde

Last Updated:Mar 16, 2026 9:46 PM IST

अनेकांचा असा समज असतो की, कायद्याचा झुकता माप नेहमी पत्नीच्या बाजूने असतो. पण भारतीय कायदा स्त्री आणि पुरुष दोघांनाही समान मानतो. जर वैवाहिक जीवनात पतीची कुचंबणा होत असेल, तर त्यालाही सन्मानाने बाहेर पडण्याचे स्पष्ट कायदेशीर मार्ग आहेत. हिंदू विवाह कायदा 1955 (HMA) पतीला कोणत्या आधारावर घटस्फोटाचा अधिकार देतो, हे प्रत्येक पुरुषाने जाणून घेणं गरजेचं आहे.

इम्पॅक्ट शॉटतुमचा गेटवे लेटेस्ट न्यूज

मुंबई : लग्नाचा अर्थ असतो दोन जीवांचे आणि दोन कुटुंबांचे मिलन. 'जन्मोजन्मीच्या गाठी' असं आपण ज्या नात्याला म्हणतो, ते नातं कधीकधी इतकं गुंतागुंतीचं होतं की, एकत्र राहणं अशक्य होऊन बसतं. नुकतीच उत्तर प्रदेशचे माजी मुख्यमंत्री अखिलेश यादव यांचे बंधू प्रतीक यादव यांनी सोशल मीडियावर आपली पत्नी अपर्णा यादव यांच्यावर गंभीर आरोप करत घटस्फोटाची भाषा केली. या एका बातमीने पुन्हा एकदा चर्चा सुरू झाली आहे ती म्हणजे घटस्फोटाचे अधिकार केवळ महिलांनाच असतात का?

अनेकांचा असा समज असतो की, कायद्याचा झुकता माप नेहमी पत्नीच्या बाजूने असतो. पण भारतीय कायदा स्त्री आणि पुरुष दोघांनाही समान मानतो. जर वैवाहिक जीवनात पतीची कुचंबणा होत असेल, तर त्यालाही सन्मानाने बाहेर पडण्याचे स्पष्ट कायदेशीर मार्ग आहेत. हिंदू विवाह कायदा 1955 (HMA) पतीला कोणत्या आधारावर घटस्फोटाचा अधिकार देतो, हे प्रत्येक पुरुषाने जाणून घेणं गरजेचं आहे.

पती 'या' 8 कारणांसाठी मागू शकतो घटस्फोट

भारतीय न्यायव्यवस्थेनुसार, पती खालीलपैकी कोणत्याही एका ठोस कारणास्तव न्यायालयात घटस्फोटासाठी याचिका दाखल करू शकतो:

1. क्रूरता (Cruelty):

जर पत्नी पतीला शारीरिक, मानसिक किंवा भावनिक त्रास देत असेल. यात केवळ मारहाणच नाही, तर सततचा अपमान, खोट्या आरोपांची धमकी किंवा मानसिक छळ यांचाही समावेश होतो.

2. विवाहबाह्य संबंध (Adultery):

सर्वोच्च न्यायालयाच्या निर्णयानंतर, जर पत्नीचे अन्य कोणाशी प्रेमसंबंध असतील, तर पती या आधारावर घटस्फोट घेऊ शकतो.

3. त्याग (Desertion):

जर पत्नी कोणताही सबळ पुरावा किंवा कारण न देता सलग दोन वर्ष पतीला सोडून निघून गेली असेल, तर पती न्यायालयात दाद मागू शकतो.

4. धर्म परिवर्तन (Conversion):

जर पत्नीने लग्नानंतर आपला धर्म बदलला आणि त्यामुळे संसार करणे अशक्य झाले, तर हा घटस्फोटाचा वैध आधार ठरतो.

5. मानसिक विकार (Mental Disorder):

जर पत्नीला असा कोणताही गंभीर मानसिक आजार असेल (उदा. स्किझोफ्रेनिया), ज्यामुळे वैवाहिक जबाबदाऱ्या पार पाडणे अशक्य आहे, तर न्यायालय घटस्फोट मंजूर करू शकते.

6. संसर्गजन्य रोग (Venereal Disease):

पत्नीला कोणताही गंभीर संसर्गजन्य लैंगिक रोग असल्यास पती घटस्फोटासाठी अर्ज करू शकतो.

7. संन्यास (Renunciation):

जर पत्नीने संसाराचा त्याग करून संन्यास घेतला किंवा कोणत्याही धार्मिक संस्थेत पूर्णवेळ सामील झाली, तर पती मुक्त होऊ शकतो.

8. मृत्यूची धारणा (Presumption of Death):

जर पत्नी सलग सात वर्षांपासून बेपत्ता असेल आणि कोणालाही तिचा पत्ता नसेल, तर कायदा तिला मृत मानतो आणि पतीला पुन्हा लग्नाची किंवा घटस्फोटाची मुभा मिळते.

घटस्फोटाची प्रक्रिया नक्की कशी असते?

घटस्फोटाचे दोन मुख्य प्रकार आहेत जे प्रत्येक जोडप्याने समजून घेतले पाहिजेत:

आपसी संमती (Mutual Consent): जर दोघेही वेगळे होण्यास तयार असतील, तर हा मार्ग सर्वात सोपा आहे. यात 6 ते 18 महिन्यांत घटस्फोट मिळू शकतो. मात्र, यासाठी लग्नाला किमान एक वर्ष पूर्ण असणे आवश्यक आहे.

विवादित घटस्फोट (Contested Divorce): जर पत्नी घटस्फोटाला तयार नसेल, तर पतीला वरीलपैकी एका आधारावर पुरावे (ऑडिओ, व्हिडिओ किंवा कागदपत्रे) न्यायालयात सादर करावे लागतात. या प्रक्रियेला 7 महिने ते 10 वर्षेही लागू शकतात.

पतीलाही मिळू शकतो 'पोटगी'चा अधिकार

सर्वात मोठा गैरसमज म्हणजे पोटगी (Alimony) फक्त पत्नीलाच मिळते असा अनेकांचा समज आहे, पण हिंदू विवाह कायद्याच्या कलम 24 आणि 25 नुसार, जर पती आर्थिकदृष्ट्या अक्षम असेल आणि पत्नी कमावती असेल, तर पती पत्नीकडून पोटगीचा दावा करू शकतो. न्यायालय दोन्ही बाजूंची मालमत्ता, जीवनशैली आणि उत्पन्नाचे स्रोत तपासून योग्य तो निर्णय घेते.

कायद्याची ढाल ही पीडिताच्या रक्षणासाठी असते, मग तो पुरुष असो वा महिला. वैवाहिक वादात अडकलेल्या पुरुषांनी घाबरून न जाता योग्य कायदेशीर सल्ला घेणे हाच सन्मानाने जगण्याचा मार्ग आहे.

view comments

Location :

Mumbai,Maharashtra

First Published :

Mar 16, 2026 9:46 PM IST

Divorce : बायको सोडून गेली किंवा छळत असेल तर, नवऱ्यालाही आहेत घटस्फोटाचे 'हे' अधिकार; वाचा कायदा काय सांगतो