Silver Rate Explainer: चीनने हात काढला अन् चांदी कोसळली! १९८० सारखी स्थिती, बाजारात भीतीचं वातावरण

कमकुवत लिक्विडीटी,चिनी खरेदीदारांकडून मंदी आणि सट्टेबाजीमुळे आता चांदीमध्ये १९८० नंतरची स्थिती निर्माण झाल्याकडे एक्सपर्टने लक्ष वेधले आहे.

गुंतवणूकदारांसाठी आता केवळ नफा मिळवण्यासाठीची संधी दिसत नसून एक जोखीम असल्याचेही दिसून येत आहे. त्यामुळेच बाजारात अस्थिरता दिसून येत आहे. आशियाई ट्रेडिंग दरम्यान, एका वेळी स्पॉट सिल्व्हर ६.२ टक्क्यांनी वधारला. हा दर ६४ डॉलर प्रति औंसपर्यंत घसरला होता. ही अस्थिरता दर्शवते की बाजार सध्या मजबूत आधार पातळी टिकवून ठेवण्यास असमर्थ आहे.

खरं तर, चांदीचा बाजार नेहमीच सोन्यापेक्षा जास्त चढ-उतार होत राहिला आहे. त्याचा बाजाराचा आकार लहान आहे आणि मर्यादित तरलता आहे. परंतु यावेळी, परिस्थिती आणखी गंभीर आहे. अलीकडील चढउतार १९८० नंतरची सर्वात वेगवान आणि सर्वात धोकादायक हालचाल मानली जाते.

सट्टा दबाव आणि ओव्हर-द-काउंटर ट्रेडिंगमध्ये घट यामुळे ही अस्थिरता आणखी वाढली आहे.जानेवारीच्या अखेरीस चांदीने आपल्या सर्वकालीन उच्चांकी पातळीपासून एक तृतीयांशपेक्षा जास्त घसरण नोंदवली आहे.

कमोडिटी स्ट्रॅटेजी (सॅक्सो बँक एएसच्या मते) म्हणतात की जेव्हा बाजारातील अस्थिरता अचानक वाढते तेव्हा बाजार निर्माते त्यांचे प्रसार वाढवतात आणि त्यांच्या बॅलन्स शीटवर जोखीम घेण्याचे टाळतात.

परिणामी, बाजाराला सर्वात जास्त लिक्विडीटीची आवश्यकता असताना व्यापार कमकुवत होतो. यामुळे परिस्थिती आणखी बिकट होते. या संदर्भात, सॅक्सो बँकेच्या कमोडिटी प्रमुखांनी असेही म्हटले आहे की सध्याच्या परिस्थितीत अस्थिरता अधिक स्पष्ट होत आहे.

गेल्या अनेक वर्षांपासून सुरू असलेल्या मौल्यवान धातूंमध्ये बहु-वर्षांच्या तेजीला गेल्या महिन्यात आणखी गती मिळाली. भू-राजकीय जोखीम, अमेरिकन मध्यवर्ती बँकेच्या स्वातंत्र्याबद्दल वाढती चिंता आणि चीनकडून मोठ्या प्रमाणात सट्टेबाजीची खरेदी ही यामागील मुख्य कारणे होती.

गुंतवणूकदारांनी लीव्हरेज्ड एक्सचेंज-ट्रेडेड उत्पादने आणि कॉल ऑप्शन्सद्वारे चांदी आणि सोन्यात मोठ्या प्रमाणात पोझिशन्स निर्माण केल्या होत्या. परंतु गेल्या आठवड्यात ही तेजी अचानक थांबली. ३० जानेवारी रोजी चांदीने एका दिवसात सर्वात मोठी घसरण पाहिली, तर २०१३ नंतर सोन्यानेही सर्वात मोठी घसरण नोंदवली. तेव्हापासून, मौल्यवान धातूंच्या बाजारपेठेत अत्यंत अस्थिरता राहिली आहे.

या संपूर्ण परिस्थितीत चीनची भूमिका महत्त्वाची मानली जाते. गेल्या आठवड्यात चीनमधून चांदीच्या खरेदीत मोठी घट झाली आहे. परिणामी, चांदीने खालच्या पातळीवर मजबूत आधार गमावला आहे. चीनच्या देशांतर्गत किमती आता आंतरराष्ट्रीय बेंचमार्कपेक्षा कमी दराने व्यवहार करत आहेत. अशा जलद हालचालींमुळे अनेक गुंतवणूकदारांना बाजारापासून दूर राहण्यास भाग पाडले आहे.

शांघाय फ्युचर्स एक्सचेंजच्या मते, सर्वात महत्त्वाचा संकेत शांघाय फ्युचर्स मार्केटमधून येत आहे. खुल्या व्याजाने चार वर्षांहून अधिक काळातील सर्वात कमी पातळी गाठली आहे. हे स्पष्टपणे दर्शवते की मोठ्या संख्येने गुंतवणूकदार त्यांच्या पोझिशन्स बंद करत आहेत.

तज्ञांच्या मते, तेजीचे गुंतवणूकदार स्टॉप-लॉससह बाहेर पडत आहेत, तर मंदीचे खेळाडू नफा बुक करत आहेत.

शिवाय, १६ फेब्रुवारीपासून सुरू होणाऱ्या आठवड्याभराच्या लूनर न्यू ईयरच्या सुट्टीपूर्वी गुंतवणूकदार सामान्यतः हलक्या पोझिशन्स राखणे पसंत करतात, ज्यामुळे बाजारातील लिक्विडीटी आणखी कमकुवत होते.

फिडेलिटी इंटरनॅशनल आणि पॅसिफिक इन्व्हेस्टमेंट मॅनेजमेंट कंपनीच्या अहवालात असे दिसून आले आहे की सोन्याचा बाजार चांदीपेक्षा जास्त तरल आहे. म्हणूनच सोन्याने या धक्क्याला तुलनेने चांगले तोंड दिले आहे.

अनेक प्रमुख बँका आणि अॅसेट मॅनेजर हे सोन्यासाठी दीर्घकालीन सकारात्मक दृष्टिकोन राखत आहेत. काही फंड मॅनेजर्सच्या मते अलिकडील काळात झालेली घसरण ही खरेदीची संधी असू शकते. मात्र, जेपी मॉर्गन चेस अँड कंपनीच्या रिपोर्टनुसार, उच्च अस्थिरतेमुळे मौल्यवान धातू हे विश्वासार्ह जोखीम बचाव, सुरक्षित गुंतवणूक पर्याय म्हणून राहतील का, असा प्रश्न निर्माण झाला आहे.

दरम्यान, वॉल स्ट्रीटच्या पारंपारिक विचारांपासून वेगळे असलेले एक मत समोर येऊ लागले आहे. त्यानुसार, बिटकॉइन दीर्घकालीन सोन्यापेक्षा अधिक आकर्षक पर्याय असू शकतो.

अलिकडच्या व्यवहारात, चांदी जवळजवळ ४.५ टक्क्यांनी वाढून ७४.०९ डॉलर प्रति औंस झाली, तर सोने जवळजवळ १.७ टक्क्यांनी वधारून ४,८६०.२७ डॉलर प्रति औंस झाली.

दरम्यान, प्लॅटिनम आणि पॅलेडियम कमकुवत होते. डॉलर निर्देशांक किंचित घसरला, परंतु आठवड्यात तो मजबूत राहिला. एकंदरीत, १९८० नंतर पहिल्यांदाच, चांदी हा इतका धोकादायक आणि अनिश्चित व्यापार बनला आहे, जिथे भीती आणि चिंता नफ्यापेक्षा गुंतवणूकदारांचे निर्णय अधिक नियंत्रित करत आहेत.