इराण-अमेरिका युद्धाची आता भारताला मोजावी लागणार मोठी किंमत, कृषी क्षेत्रावर आलं मोठं संकट
- Published by:Ajit Bhabad
Last Updated:
Iran-America War : पश्चिम आशियात वाढलेल्या तणावाचे परिणाम आता जागतिक व्यापारासह भारताच्या कृषी व्यापारावरही दिसू लागले आहेत. इराण, इस्रायल आणि अमेरिकेतील वाढत्या संघर्षामुळे सागरी वाहतूक, पुरवठा साखळी आणि आंतरराष्ट्रीय पेमेंट व्यवस्थेवर परिणाम होत असल्याचे तज्ज्ञांचे मत आहे.
मुंबई : पश्चिम आशियात वाढलेल्या तणावाचे परिणाम आता जागतिक व्यापारासह भारताच्या कृषी व्यापारावरही दिसू लागले आहेत. इराण, इस्रायल आणि अमेरिकेतील वाढत्या संघर्षामुळे सागरी वाहतूक, पुरवठा साखळी आणि आंतरराष्ट्रीय पेमेंट व्यवस्थेवर परिणाम होत असल्याचे तज्ज्ञांचे मत आहे. हा संघर्ष दीर्घकाळ सुरू राहिल्यास भारत आणि इराणमधील कृषी व्यापारावर मोठा परिणाम होण्याची शक्यता व्यक्त केली जात आहे.
भारत-इराण कृषी व्यापाराचे महत्त्व
भारत आणि इराण यांच्यातील व्यापारात कृषी उत्पादनांचा मोठा वाटा आहे. २०२५ मध्ये भारताने इराणला सुमारे १.२ अब्ज डॉलर्सची निर्यात केली होती. यामध्ये तांदूळ हा सर्वात मोठा घटक असून त्याची निर्यात सुमारे ७४७ दशलक्ष डॉलर्स इतकी होती. याशिवाय भारतातून चहा, मसाले, डाळी आणि इतर कृषी उत्पादनांचीही मोठ्या प्रमाणात निर्यात होते.
advertisement
दुसरीकडे भारत इराणमधून सफरचंदांसह विविध फळांची आयात करतो. २०२५ मध्ये भारताने इराणमधून सुमारे ४०८ दशलक्ष डॉलर्स किमतीची कृषी उत्पादने आयात केली होती. त्यामुळे दोन्ही देशांमधील व्यापारात कृषी क्षेत्राचे महत्त्व मोठे आहे.
सागरी मार्गांवरील तणावाचा धोका
जागतिक व्यापारासाठी सुएझ कालवा आणि होर्मुझची सामुद्रधुनी हे अत्यंत महत्त्वाचे सागरी मार्ग मानले जातात. जागतिक स्तरावरील धान्य आणि तेलबिया व्यापारातील सुमारे १३ ते १५ टक्के मालवाहतूक या मार्गांमधून होते. तसेच जगातील सुमारे २० टक्के खत व्यापारही या मार्गांवर अवलंबून आहे.
advertisement
जर युद्धामुळे या मार्गांवर अडथळे निर्माण झाले तर धान्य, खते आणि इतर कृषी उत्पादनांच्या वाहतुकीवर परिणाम होऊ शकतो. परिणामी मालवाहतूक खर्च वाढण्याची आणि पुरवठा साखळी विस्कळीत होण्याची शक्यता आहे.
मसाले आणि इतर कृषी उत्पादनांवर परिणाम
इराण हा भारतासाठी मसाल्यांचा मोठा ग्राहक देश आहे. भारतातून हळद, जिरे, साखर, शेंगदाणे आणि हरभरा यांची मोठ्या प्रमाणात निर्यात केली जाते. मात्र सध्याच्या परिस्थितीमुळे जहाजांची उपलब्धता कमी झाली असून काही मालवाहतूक विलंबित होत असल्याने व्यापाऱ्यांमध्ये चिंता वाढली आहे.
advertisement
तांदळाच्या निर्यातीवर सर्वाधिक दबाव
इराण हा भारताच्या बासमती तांदळासाठी महत्त्वाचा बाजार आहे. भारत दरवर्षी सुमारे ६ दशलक्ष टन बासमती तांदूळ निर्यात करतो. मध्य पूर्वेतील सौदी अरेबिया, इराक, संयुक्त अरब अमिरात आणि येमेन हे देखील प्रमुख ग्राहक देश आहेत.
ऑल इंडिया राईस एक्सपोर्टर्स असोसिएशनच्या माहितीनुसार, युद्धामुळे जहाजांची कमतरता निर्माण झाली आहे. त्यामुळे अंदाजे २ ते २.५ लाख टन बासमती तांदूळ भारतीय बंदरांवर अडकून पडला आहे. कांडला आणि मुंद्रा बंदरांवर हजारो कंटेनर थांबले असल्याचे सांगितले जात आहे.
advertisement
डाळींच्या बाजारपेठेवरही परिणामाची शक्यता
भारत दरवर्षी ५ ते ६ दशलक्ष टन डाळींची आयात करतो. तूर, उडीद आणि मसूर यांसारख्या डाळी प्रामुख्याने म्यानमार, कॅनडा आणि आफ्रिकन देशांमधून आयात केल्या जातात. तज्ज्ञांच्या मते, युद्धामुळे वाढलेले मालवाहतूक शुल्क आणि विमा खर्च डाळींच्या आयातीचा खर्च वाढवू शकतो.
चहा आणि फळांच्या व्यापारावर परिणाम
एकेकाळी इराण हा भारताच्या चहासाठी मोठा बाजार होता. पूर्वी भारताच्या एकूण चहा निर्यातीपैकी १५ ते २० टक्के चहा इराणला जात होता. सध्या हा वाटा कमी झाला असला तरी व्यापार अजूनही सुरू आहे.
advertisement
याशिवाय भारत इराणमधून मोठ्या प्रमाणात सुकेमेवे आणि फळे आयात करतो. पिस्ता, बदाम आणि सफरचंद यांची मोठ्या प्रमाणात आयात केली जाते. आयातीत अडथळे निर्माण झाल्यास भारतीय बाजारात फळांच्या उपलब्धतेवर आणि किमतींवर परिणाम होऊ शकतो.
खत उद्योगावर संभाव्य परिणाम
पश्चिम आशिया हा खत उत्पादनासाठी महत्त्वाचा प्रदेश आहे. भारतातील अनेक युरिया कारखाने एलएनजी गॅसवर अवलंबून आहेत. जर एलएनजी पुरवठा विस्कळीत झाला तर खत उद्योगाच्या उत्पादनावर परिणाम होऊ शकतो आणि त्याचा परिणाम शेतीवरही होण्याची शक्यता आहे.
Location :
Mumbai,Maharashtra
First Published :
Mar 06, 2026 11:44 AM IST
मराठी बातम्या/कृषी/
इराण-अमेरिका युद्धाची आता भारताला मोजावी लागणार मोठी किंमत, कृषी क्षेत्रावर आलं मोठं संकट
