Knowledge : अलार्म नव्हते तेव्हा लोक कसे उठायचे? अगरबत्तीपासून बंदुकीपर्यंत भन्नाट उपाय ऐकून धक्का बसेल

चला तर मग, 100-200 वर्षांपूर्वीच्या अशा काही अजब आणि रंजक पद्धती जाणून घेऊया, ज्या ऐकून तुम्हाला आजचा स्मार्टफोन खूपच सोपा वाटू लागेल.

1. जेव्हा माणसं व्हायची इन्सानी अलार्म: नॉकर अपर्स

18 व्या आणि 19 व्या शतकात ब्रिटनमध्ये औद्योगिक क्रांती सुरू असताना, कारखान्यातील कामगारांना पहाटे कामावर जाणे अनिवार्य होते. पण त्यांच्याकडे अलार्म घड्याळं नव्हती. अशा वेळी नॉकर अपर्स नावाचा एक अनोखा व्यवसाय जन्माला आला. हे लोक रात्री जागून पहाटे 3 वाजल्यापासून गल्ल्यांमध्ये फिरत असत.

advertisement

त्यांच्याकडे एक लांब काठी असायची, ज्याने ते लोकांच्या खिडक्यांवर टक-टक करायचे. जोपर्यंत आतून माणूस जागा झाल्याचा प्रतिसाद मिळत नाही, तोपर्यंत ते तिथून हलत नसत. लंडनच्या मॅरी स्मिथ नावाच्या एक महिला तर अधिक प्रगत होत्या; त्या खिडकीवर पी शूटरने वाटाण्याचे दाणे मारून लोकांना जागं करायच्या!

2. चिनी 'कॅन्डल क्लॉक': जिथे मेणबत्ती आणि खिळा लावायचे अलार्म

शेकडो वर्षांपूर्वी चीनमध्ये वेळ मोजण्यासाठी आणि अलार्मसाठी विज्ञानाचा अतिशय चतुर वापर केला जायचा. ते एका लांब मेणबत्तीवर ठराविक अंतरावर खुणा करायचे आणि तिथे पितळाचा खिळा अडकवायचे. मेणबत्ती जळून जशी वितळत जायची, तसा तो खिळा खाली ठेवलेल्या धातूच्या ताटावर पडायचा.

खिळा ताटावर पडताच होणारा छन असा आवाज लोकांना गाढ झोपेतून जागे करायचा. जपान आणि युरोपमध्येही ही पद्धत प्रचंड लोकप्रिय होती.

3. निसर्गाचा अलार्म आणि 'बायोलॉजिकल क्लॉक'

प्राचीन काळी लोक केवळ उपकरणांवर अवलंबून नव्हते, तर ते स्वतःच्या शरीराचे घड्याळ नियंत्रित करायचे.

कोंबड्याची बांग: ग्रामीण भागात आजही पहाटेची पहिली खूण म्हणजे कोंबड्याची बांग असते. सूर्याच्या पहिल्या किरणासोबत कोंबडा ओरडतो आणि शेतकरी कामाला लागतो.

पाणी पिण्याची ट्रिक: रात्री झोपण्यापूर्वी भरपूर पाणी पिण्याची एक मनोवैज्ञानिक पद्धत होती. पहाटेपर्यंत शरीरातील 'युरिनरी ब्लॅडर' भरल्यामुळे होणारी अस्वस्थता माणसाला आपोआप जागं करायची.

4. अगरबत्तीचा धाडसी प्रयोग

चीनमध्ये योद्धे आणि संदेशवाहक कमी वेळात जागं होण्यासाठी बोटांच्या मध्ये अगरबत्ती लावून झोपायचे. हे ऐकायला धोकादायक वाटतं, पण ते अत्यंत अचूक होतं. जशी अगरबत्ती जळत बोटापाशी पोहोचायची, तशी त्याची थोडीशी झळ माणसाला झोपेतून झटकन जागं करायची.

थोडक्यात काय तर आज आपण तंत्रज्ञानावर इतके अवलंबून आहोत की, नैसर्गिक अलार्म विसरलो आहोत. पण इतिहासातील या पद्धती आपल्याला शिकवतात की, जिद्द असेल तर माणूस कोणत्याही परिस्थितीत वेळेचं भान राखू शकतो. जर भविष्यात कधी डिजिटल संकट आलं, तर कदाचित आपल्याला पुन्हा याच जुन्या मित्रांची आठवण येईल.