TRENDING:
जाहीर करण्यात आलेल्या हाय-स्पीड रेल मार्गांमध्ये मुंबई–पुणे, पुणे–हैदराबाद, हैदराबाद–बेंगळुरू, हैदराबाद–चेन्नई, चेन्नई–बेंगळुरू, दिल्ली–वाराणसी आणि वाराणसी–सिलीगुडी या मार्गांचा समावेश आहे. या मार्गांवर हाय-स्पीड ट्रेन सेवा सुरू करण्याचा प्रस्ताव असून, त्यामुळे सध्याच्या तुलनेत प्रवासाचा वेळ मोठ्या प्रमाणात कमी होणार आहे. वेगवान आणि आरामदायी प्रवासामुळे व्यवसाय, उद्योग आणि पर्यटन क्षेत्रालाही मोठी चालना मिळण्याची अपेक्षा आहे.
advertisement
वेग आणि कनेक्टिव्हिटीमुळे प्रवासात आमूलाग्र बदल
या हाय-स्पीड रेल कॉरिडॉरचा उद्देश केवळ जलदगती गाड्या चालवणे इतकाच मर्यादित नसून, मोठ्या शहरांमधील कनेक्टिव्हिटी अधिक मजबूत करणे हा आहे. या प्रकल्पामुळे व्यापारी हालचाली वेगाने होतील, नवीन रोजगाराच्या संधी निर्माण होतील आणि विविध भागांचा प्रादेशिक विकासही गतिमान होईल.
देशात पायाभूत सुविधांच्या विकासासाठी एक अत्यंत क्रांतिकारी पाऊल उचलले आहे. यात देशात 7 नवीन हाय-स्पीड रेल्वे (HSR) कॉरिडोर विकसित करण्याची घोषणा करण्यात आली असून, त्यात मुंबई-पुणे आणि पुणे-हैदराबाद या महत्त्वाच्या मार्गांचा समावेश आहे.
1. हाय-स्पीड रेल्वे (HSR) कॉरिडोर म्हणजे काय?
हाय-स्पीड रेल्वे कॉरिडोर म्हणजे असा विशेष रेल्वे मार्ग, जो केवळ अतिवेगवान गाड्यांसाठी (बुलेट ट्रेन) तयार केलेला असतो.
ट्रॅकची रचना: हे ट्रॅक सामान्य रेल्वे रुळांपेक्षा वेगळे असतात (Standard Gauge). हे मार्ग सहसा एलेव्हेटेड (जमिनीपासून उंचावर) किंवा बोगद्यातून असतात, जेणेकरून मार्गात कोणताही अडथळा (माणसे, प्राणी किंवा इतर वाहने) येणार नाही.
तंत्रज्ञान: यात जपानचे 'शिनकानसेन' किंवा युरोपियन तंत्रज्ञान वापरले जाते. भारताचा पहिला मुंबई-अहमदाबाद प्रकल्प जपानच्या मदतीने पूर्ण होत आहे.
2. रेल्वेचा वेग आणि प्रवासाचा वेळ
प्रस्तावित वेग: या कॉरिडोर्सवर गाड्यांचा सरासरी वेग ताशी 250 ते 320 किमी असेल (कमाल वेग 350 किमी/तास असू शकतो).
मुंबई-पुणे प्रवास: सध्या रस्ते किंवा रेल्वेने मुंबई-पुणे प्रवासाला 3 ते 4 तास लागतात. हाय-स्पीड रेलमुळे हे अंतर केवळ 60 ते 90 मिनिटांत कापले जाणे अपेक्षित आहे.
पुणे-हैदराबाद प्रवास: हा प्रवास सध्या 8 ते 10 तासांचा आहे, जो या कॉरिडोरमुळे 3 ते 4 तासांवर येईल.
3. बजेट 2026 मधील 7 प्रमुख कॉरिडोर्स
अर्थमंत्र्यांनी जाहीर केलेले सात 'ग्रोथ कनेक्टर्स' खालीलप्रमाणे आहेत:
मुंबई – पुणे
पुणे – हैदराबाद
हैदराबाद – बेंगळुरू
हैदराबाद – चेन्नई
चेन्नई – बेंगळुरू
दिल्ली – वाराणसी
वाराणसी – सिलीगुडी
4. या प्रकल्पाचे महत्त्व आणि फायदे
आर्थिक विकास (Growth Connector): मुंबई, पुणे आणि हैदराबाद ही भारतातील मोठी आयटी (IT) आणि औद्योगिक केंद्रे आहेत. या शहरांमधील कनेक्टिव्हिटी वाढल्याने व्यापार आणि रोजगाराच्या संधी प्रचंड वाढतील.
पर्यावरणपूरक: हाय-स्पीड रेल्वे ही विमाने किंवा वैयक्तिक वाहनांच्या तुलनेत कमी कार्बन उत्सर्जन करते. हे 'शाश्वत वाहतुकी'चे (Sustainable Transport) एक उत्तम उदाहरण आहे.
शहरीकरणाचा विस्तार: यामुळे मुख्य शहरांवरील लोकसंख्येचा ताण कमी होऊन सॅटेलाईट शहरांचा विकास होण्यास मदत होईल.
5. तांत्रिक वैशिष्ट्ये
सिग्नलींग: यात 'कवच' (Kavach) किंवा प्रगत ऑटोमॅटिक ट्रेन कंट्रोल (ATC) प्रणाली वापरली जाईल, ज्यामुळे अपघात होण्याची शक्यता शून्य असते.
स्टेशन्स: ही स्टेशन्स अत्याधुनिक विमानतळांप्रमाणे (World-class Stations) असतील, जिथे प्रवाशांना सर्व सोयीसुविधा मिळतील.
हे प्रकल्प 'नॅशनल हाय-स्पीड रेल्वे कॉर्पोरेशन लिमिटेड' (NHSRCL) द्वारे राबवले जातील. यासाठी जमिनीचे संपादन आणि इतर तांत्रिक प्रक्रिया लवकरच सुरू होणे अपेक्षित आहे.