LPG vs CNG: एलपीजी गॅस आणि सीएनजी गॅस यात नक्की फरक काय? पर्यावरणासाठी कोणता आहे चांगला

आजच्या धावपळीच्या जगात इंधन हा आपल्या जीवनाचा अविभाज्य भाग बनला आहे. सकाळी उठल्यावर चहा बनवण्यासाठी लागणारा गॅस असो किंवा ऑफिसला जाण्यासाठी वापरली जाणारी रिक्षा, बस किंवा कार; 'गॅस'वर चालणाऱ्या गोष्टींची व्याप्ती वाढली आहे. पण आपल्यापैकी किती जणांना माहित आहे की, स्वयंपाकासाठी वापरला जाणारा LPG आणि गाड्यांमध्ये वापरला जाणारा CNG हे दिसायला सारखे असले तरी तांत्रिकदृष्ट्या पूर्णपणे वेगळे आहेत?

तुम्ही जर तुमच्या गाडीत किंवा घरात गॅस वापरत असाल, तर या दोन इंधनांमधील मूलभूत फरक समजून घेणे सुरक्षिततेच्या आणि माहितीच्या दृष्टीने अत्यंत महत्त्वाचे आहे.

कशापासून बनतात हे गॅस?LPG आणि CNG मधील सर्वात मोठा फरक त्यांच्या रासायनिक घटकांमध्ये आहे. CNG (Compressed Natural Gas) म्हणजे प्रामुख्याने 'मिथेन' वायू असतो. याउलट, LPG (Liquefied Petroleum Gas) हे प्रोपेन ($C_3H_8$) आणि ब्युटेन ($C_4H_10$) यांचे मिश्रण असते.

द्रव की वायू?तुम्ही कधी विचार केला आहे का की गॅस सिलेंडर हलवल्यावर त्यात पाणी असल्यासारखा आवाज का येतो? त्याचे कारण असे की, जेव्हा LPG दाब देऊन (Pressure) सिलेंडरमध्ये भरला जातो, तेव्हा त्याचे रूपांतर द्रव (Liquid) स्वरूपात होते. याउलट, CNG सिलेंडरमध्ये भरल्यानंतरही वायू (Gaseous) स्वरूपातच राहतो.

सुरक्षिततेच्या दृष्टीने कोणता गॅस चांगला?सुरक्षेचा विचार केल्यास एक महत्त्वाचा फरक लक्षात येतो. CNG हा हवेपेक्षा हलका असतो. त्यामुळे जर कधी गॅस गळती (Leakage) झाली, तर तो लगेच हवेत वर जाऊन विरघळतो, ज्यामुळे आगीचा धोका कमी होतो. मात्र, LPG हा हवेपेक्षा जड असतो. गळती झाल्यास तो जमिनीलगत साचून राहतो, ज्यामुळे मोठी आग लागण्याची शक्यता अधिक असते.

पर्यावरणावर होणारा परिणामआज प्रदूषण ही मोठी समस्या आहे. अशा वेळी CNG हा सर्वात 'इको-फ्रेंडली' मानला जातो, कारण त्याच्या ज्वलनातून अत्यंत कमी अवशेष (Residue) बाहेर पडतात. LPG सुद्धा पेट्रोल आणि डिझेलच्या तुलनेत स्वच्छ इंधन आहे, परंतु CNG च्या तुलनेत त्यातून अधिक अवशेष निर्माण होतात.

यांच्या उपयोगाबद्दल बोलायचे झाले तर, CNG चा वापर प्रामुख्याने बस, रिक्षा, टॅक्सी आणि खाजगी कारमध्ये इंधन म्हणून केला जातो. LPGचा मुख्य वापर घरोघरी स्वयंपाकासाठी आणि काही ठिकाणी हीटिंगसाठी केला जातो. थोडक्यात सांगायचे तर सीएनजी हा पर्यावरणासाठी आणि वाहनांसाठी उत्तम आहे, तर एलपीजी हा स्वयंपाकाच्या गरजा प्रभावीपणे पूर्ण करतो. या दोन्ही इंधनांचे आपापले महत्त्व आणि सुरक्षिततेचे निकष आहेत.