तुमची कितीही इच्छा असली तरी 5 कागदपत्रांशिवाय मालमत्ता विकू शकणार नाही

Published by:Ajit Bhabad

Last Updated:Jan 11, 2026 11:45 AM IST

Property New Rules : जमीन किंवा घर खरेदी करणे हे अनेकांसाठी आयुष्यभराचे स्वप्न असते. या स्वप्नासाठी लोक आपली आयुष्याची कमाई खर्च करतात, कर्ज घेतात आणि दीर्घकालीन आर्थिक नियोजन करतात.

मुंबई : जमीन किंवा घर खरेदी करणे हे अनेकांसाठी आयुष्यभराचे स्वप्न असते. या स्वप्नासाठी लोक आपली आयुष्याची कमाई खर्च करतात, कर्ज घेतात आणि दीर्घकालीन आर्थिक नियोजन करतात. त्यामुळे मालमत्तेशी संबंधित कोणताही व्यवहार करताना अत्यंत काळजीपूर्वक आणि कायदेशीर बाबी समजून घेऊनच पावले उचलणे आवश्यक ठरते. मालमत्ता खरेदी-विक्री ही केवळ आर्थिक देवाणघेवाण नसून ती कायदेशीर प्रक्रियाही आहे, ज्यामध्ये योग्य कागदपत्रांची पूर्तता अनिवार्य असते.

कोणती कागदपत्रे महत्वाची?

मालमत्तेच्या व्यवहारात विविध प्रकारची कागदपत्रे महत्त्वाची भूमिका बजावतात. लीज डीड, मॉर्टगेज डीड, गिफ्ट डीड, एक्सचेंज डीड यांसारखी कागदपत्रे वेगवेगळ्या स्वरूपाच्या व्यवहारांसाठी वापरली जातात. मात्र मालमत्ता कायमस्वरूपी विक्री करताना सर्वात महत्त्वाचा आणि अंतिम दस्तऐवज म्हणजे विक्री करार, ज्याला सेल डीड किंवा बायनामा असेही म्हटले जाते. हा दस्तऐवज केवळ व्यवहाराची नोंद नाही, तर तो मालमत्तेच्या मालकी हक्काचा ठोस पुरावा असतो.

विक्री करार म्हणजे काय?

विक्री करार म्हणजे काय, हे समजून घेणे प्रत्येक खरेदीदार आणि विक्रेत्यासाठी आवश्यक आहे. विक्री करार हा एक कायदेशीर दस्तऐवज असून, त्याद्वारे विक्रेता आपली मालमत्ता खरेदीदाराच्या नावावर अधिकृतपणे हस्तांतरित करतो. या दस्तऐवजाच्या माध्यमातून मालमत्तेचे सर्व हक्क, जबाबदाऱ्या आणि स्वामित्व खरेदीदाराकडे जातात. विक्री करार तयार केल्यानंतर त्याची नोंदणी स्थानिक उपनिबंधक कार्यालयात करणे बंधनकारक असते. नोंदणी पूर्ण झाल्याशिवाय मालमत्ता व्यवहार कायदेशीररीत्या पूर्ण मानला जात नाही.

बायनामा म्हणजेच विक्री कराराची नोंदणी झाल्यानंतरच खरेदीदाराचे नाव अधिकृतरित्या मालमत्तेच्या नोंदीत समाविष्ट होते. खरेदीदार आणि विक्रेता यांच्यातील परस्पर संमतीने विक्रीपत्र तयार केले जाते. त्यानंतर स्टॅम्प ड्युटी भरून, उपनिबंधक कार्यालयात प्रत्यक्ष किंवा ऑनलाइन पद्धतीने नोंदणी केली जाते. ज्या जमिनीसाठी किंवा घरासाठी नोंदणी केली जात आहे, त्या मालमत्तेचा तपशील विक्री करारात अचूक नमूद केलेला असणे आवश्यक असते.

सेल डिड महत्वाचा

सेल डीड हा व्यवहाराचा अंतिम टप्पा मानला जातो. या दस्तऐवजामुळे विक्रीची कायदेशीर पुष्टी होते आणि मालकी हक्क विक्रेत्याकडून खरेदीदाराकडे हस्तांतरित होतो. विक्री कराराची नोंदणी पूर्ण होताच मालमत्ता खरेदीची प्रक्रिया संपन्न होते. त्यामुळे हा दस्तऐवज अत्यंत महत्त्वाचा असून तो सुरक्षितपणे जतन करणे गरजेचे असते.

अनेकदा लोकांच्या मनात प्रश्न निर्माण होतो की विक्री कराराची नोंदणी खरोखरच आवश्यक आहे का. याचे उत्तर स्पष्टपणे ‘होय’ असे आहे. विक्री करार नोंदणीकृत नसल्यास खरेदीदाराला कायदेशीर मालकी हक्क मिळत नाही. मालमत्ता हस्तांतरण कायद्यानुसार, नोंदणीशिवाय केलेला व्यवहार वैध मानला जात नाही. त्यामुळे भविष्यात वाद, फसवणूक किंवा कायदेशीर अडचणी टाळण्यासाठी विक्री कराराची नोंदणी अत्यावश्यक ठरते.

विक्री कराराचा मसुदा तयार करताना काही महत्त्वाची कागदपत्रे जोडणे गरजेचे असते. यामध्ये मालमत्तेचे टायटल दस्तऐवज, इमारत किंवा लेआउट योजना, बिल्डरचे वाटप पत्र, मालमत्ता कराची पावती, वीज-पाणी यांसारखी युटिलिटी बिले, पॉवर ऑफ अॅटर्नी (लागू असल्यास) आणि पुनर्विक्रीसंबंधीचे दस्तऐवज यांचा समावेश होतो. ही सर्व कागदपत्रे तपासून, कायदेशीर सल्ला घेऊनच व्यवहार केल्यास मालमत्ता खरेदी सुरक्षित आणि तणावमुक्त होऊ शकते.

view comments

Location :

Mumbai,Maharashtra

First Published :

Jan 11, 2026 11:45 AM IST

तुमची कितीही इच्छा असली तरी 5 कागदपत्रांशिवाय मालमत्ता विकू शकणार नाही