फक्त लोनच्या व्याजातून नाही तर 7 पद्धतीने कमाई करतात बँका! पाहा कमाईचं रहस्य

याच कारणामुळे ज्यावेळी व्याजदर कमी होतात किंवा रेपो रेट कमी होतो. तेव्हाही अनेक बँका या चांगला नफा दाखवतात. त्यांचा बिझनेस मॉडल आता फक्त कर्ज देण्यापर्यंत मर्यादित नाही. तर एक व्यापक आर्थिक सेवांच्या साच्यात बदलला आहे.

बँक ग्राहकांकडून अनेक प्रकारच्या फीस आणि सर्व्हिस चार्ज घेतात. एटीएममधून निर्धारित मर्यादेपेक्षा जास्त पैसे काढल्यास शुल्क आकारले जाते. खात्यात किमान शिल्लक न ठेवल्यास दंड आकारला जातो. डेबिट आणि क्रेडिट कार्डचे वार्षिक शुल्क, चेकबुक शुल्क आणि एसएमएस अलर्ट शुल्क या सर्वांमध्ये मोठी रक्कम जमा होते. एका ग्राहकासाठी ही रक्कम छोटी वाटू शकते. मात्र लाखो-कोट्यवधी अकाउंटमधून मिळणारा हा पैसा बँकांसाठी स्थिर उत्पन्न बनू शकतो. डिजिटल बँकिंग वाढल्याने ट्रांझेक्शन फीसही कमाईचा मजबूत सोर्स बनली आहे.

ज्यावेळी आपण लोन घेतो तेव्हा बँक फक्त व्याज कमवत नाही. लोन मंजूर करताना प्रोसेसिंग फीस घेतली जाते. जी अनेकदा हजारो किंवा लाखो रुपयांपर्यंत असते. काही प्रकरणांमध्ये वेळेपूर्वी लोन फेडल्याने प्रीपेमेंट किंवा फोरक्लोजर चार्जही वसूल केला जातो.शिवाय, बँका केवळ कर्जांमध्येच नव्हे तर सरकारी बाँड, ट्रेझरी बिल आणि इतर सुरक्षित साधनांमध्येही ठेवी गुंतवतात. व्याजदरांमधील चढ-उतार या गुंतवणुकीचे मूल्य बदलतात आणि योग्य वेळी खरेदी-विक्री करून बँका भरीव नफा कमवू शकतात.

परदेशी प्रवासादरम्यान ज्यावेळी तुम्ही डॉलर किंवा यूरो खरेदी करता. तेव्हा बँका विनिमय दरमध्ये किरकोळ मार्जिन सोडते. हेच अंतर त्यांच्या कमाईचे साधन बनते. निर्यात-आयात पेमेंट, एनआरआय रेमिटेंस आणि आंतरराष्ट्रीय ट्रान्सफरवरही फीस घेतली जाते. आंतरराष्ट्रीय व्यापार वाढण्यासोबतच हे उत्पन्न सतत मजबूत होत आहे. आंतरराष्ट्रीय कार्ड पेमेंट आणि परदेशी मुद्रा सेवाही बँकांसाठी विश्वासार्ह रेवेन्यू स्ट्रीम बनली आहे.

आजकाल, बँका केवळ ठेवी आणि कर्जेपुरत्या मर्यादित नाहीत. त्या विमा पॉलिसी, म्युच्युअल फंड, पेन्शन योजना आणि इतर गुंतवणूक उत्पादने देखील विकतात. जेव्हा एखादा ग्राहक बँकेमार्फत विमा किंवा गुंतवणूक योजना खरेदी करतो तेव्हा बँकेला कंपनीकडून कमिशन मिळते. याला बँकाश्युरन्स मॉडेल म्हणतात. हे उत्पन्न व्याजापेक्षा वेगळे आहे आणि वेगाने वाढत आहे. यामुळे बँकांना विविध स्रोतांमधून स्थिर उत्पन्न मिळते.

दुकानांवर लावलेले पीओएस मशीन, ऑनलाइन पेमेंट गेटवे आणि कार्ड ट्रांझेक्शननेही बँक शुल्क कमावतात. प्रत्येक डिजिटल पेमेंटमध्ये एक छोटीशी टक्केवारी जोडली जाते, जी मोठ्या प्रमाणात असल्यास, लक्षणीय महसूल बनू शकते. शिवाय, बँका मोठ्या कॉर्पोरेट डील, आयपीओ, विलीनीकरण आणि अधिग्रहणांवर सल्लागार म्हणून काम करतात, मोठ्या प्रमाणात शुल्क आकारतात. हा भाग सरासरी ग्राहकांना अदृश्य असतो, परंतु मोठ्या बँकांच्या बॅलेन्स शीटमध्ये महत्त्वपूर्ण योगदान देतो.

अनेकदा लोक मानतात की, बँक फक्त व्याजातून कमावतात. मात्र सत्य जास्त व्यापक आहे. आज बँका एक मल्टी-सर्व्हिस फायनेंशियल प्लॅटफॉर्म बनले आहेत. येथे उत्पन्नाचे अनेक सोर्स आहेत आणि लहान मोठेही आहेत. याच कारणामुळे व्याज दर कमी होऊनही त्यांचा नफा पूर्णपणे कमी होत नाही. यामुळे पुढच्या वेळी अकाउंटमधून छोटा चार्ज कट झाला तर समजून घ्या की, बँकेच्या कमाईचा सोर्स खूप मोठा आहे.