विमानाच्या इंजिनमध्ये कोंबडे का फेकतात? यामागे काही जादू-टोना की सायन्स, पाहाच
- Published by:Mohini Vaishnav
Last Updated:
विमान पहिल्यांदा उड्डाण करण्यापूर्वी, चिकन गन वापरून मृत कोंबडी त्याच्या इंजिनमध्ये टाकली जाते. तज्ञ म्हणतात की ही एक अनिवार्य चाचणी आहे. पण त्यातून काय सिद्ध होते? चला पाहूया.
मुंबई : विमानाच्या एका महत्त्वाच्या गोष्टींविषयी आपण आज जाणून घेणार आहोत. हे ऐकून तुम्हाला आश्चर्य वाटेल. परंतु हे खरे आहे की मृत कोंबड्या प्रत्यक्षात विमानाच्या इंजिनमध्ये टाकल्या जातात. यामागे विज्ञान आहे, जे सर्वसामान्यांना माहिती नाही. ही एक सर्टिफिकेशन टेस्ट आहे. विमान सुरक्षेसाठी ही एक अनिवार्य आणि अनेक दशके जुनी टेस्ट आहे. या चाचणीला "चिकन गन" असे म्हणतात, परंतु तिला हे नाव का देण्यात आले? ही विचित्र टेस्ट कधी आणि का केली जाते? या टेस्टचा उद्देश काय आहे? असे अनेक प्रश्न तुमच्या मनात असतील. आज आपण या सर्व प्रश्नांची उत्तर जाणून घेऊया.
कोंबड्या विमानाच्या इंजिनमध्ये का टाकल्या जातात?
ही टेस्ट केवळ नवीन इंजिन मॉडेल किंवा विमान डिझाइनला प्रथमच कर्मशियल वापरासाठी मंजूर करण्यापूर्वीच केली जाते. विमानाच्या इंजिनवर कोंबडी फेकणे हे सुनिश्चित करण्यासाठी केले जाते की उड्डाणादरम्यान पक्षी विमानाला धडकला तर इंजिन आणि कॉकपिट विंडशील्ड जोरदार आघात सहन करू शकतात आणि मोठे नुकसान टाळू शकतात. विमानाचे भाग व्यावसायिक वापरासाठी मंजूर करण्यापूर्वी जागतिक स्तरावर ही टेस्ट आवश्यक आहे. या प्रोसेसला बर्ड स्ट्राइक सिम्युलेशन म्हणतात.
advertisement
कोंबडी कशी असते? त्याचे मोजमाप कसे असते?
प्रत्येक चाचणीसाठी विशिष्ट संख्येने कोंबड्या आवश्यक असतात. या कोंबड्या विशिष्ट मानकांची पूर्तता करतात (Standard Mass/Weight). उदाहरणार्थ, मोठ्या इंजिनला सर्टीफाइड करण्यासाठी केलेली चाचणी मोठ्या 4-पाउंड (अंदाजे 1.8 किलोग्रॅम) पक्ष्याच्या किंवा एकाच वेळी अनेक लहान पक्ष्यांच्या प्रभावाची प्रतिकृती बनवू शकते. या कोंबड्यांना चाचणीपूर्वी मारले जाते जेणेकरून त्यांचे वस्तुमान आणि ऊतींची घनता जिवंत पक्ष्याच्या जवळ असेल. चाचणी केल्यानंतर, स्थानिक नियमांनुसार वापरलेल्या कोंबड्या जाळल्या जातात किंवा विशिष्ट पद्धतीने त्यांची विल्हेवाट लावली जाते.
advertisement
ही टेस्ट कशी केली जाते आणि त्याला 'चिकन गन' का म्हणतात?
ही टेस्ट विशेषतः डिझाइन केलेल्या कॉम्प्रेस्ड-एअर तोफचा वापर करून केली जाते. ज्याला बोलीभाषेत 'चिकन गन' म्हणून ओळखले जाते. संपूर्ण, मृत कोंबड्या या तोफमध्ये भरल्या जातात. कोंबड्या वापरल्या जातात कारण त्यांचे वस्तुमान आणि घनता अनेक सामान्य पक्ष्यांच्या प्रजातींशी जुळते, ज्यामुळे अचूक टक्कर सिम्युलेशन शक्य होते.
advertisement
ही 'चिकन गन' चाचणीसाठी वापरल्या जाणाऱ्या इंजिन किंवा विंडशील्डवर थेट कोंबडीचा गोळीबार करते, ज्या वेगाने पक्षी टेकऑफ आणि लँडिंग दरम्यान टक्कर घेतो त्या वेगाने.
ही विचित्र चाचणी कधी आणि का सुरू झाली?
ही चाचणी 1950 च्या दशकात सुरू झाली, जेव्हा ब्रिटिश एरोस्पेस कंपनी डी हॅव्हिलँड जेट इंजिन विकसित करत होती. जेट इंजिन अधिक सामान्य होत असताना, टेकऑफ आणि लँडिंग दरम्यान पक्ष्यांचा धडकण्याचा धोका देखील गंभीर बनला. इंजिनिअर्सना जमिनीवर या उच्च-प्रभाव घटनांची पुनरावृत्ती करण्यासाठी एक विश्वासार्ह मार्ग आवश्यक होता. त्यांचा उपाय म्हणजे "चिकन गन", ज्यामुळे त्यांना इंजिन आणि विंडशील्डची ताकद तपासता आली.
advertisement
या टेस्टमधून काय सिद्ध होते?
मोठ्या पक्ष्याला इन्जेस्ट करण्याची क्षमता सिद्ध झाल्यानंतरच नवीन इंजिन मॉडेलला व्यावसायिक वापरासाठी मान्यता दिली जाते. चाचणी दरम्यान, इंजिनने दोनपैकी एक अटी पूर्ण केल्या पाहिजेत:
पहिली अट म्हणजे नुकसान नियंत्रण: आघातातून येणारा सर्व कचरा त्याच्या मजबूत बाह्य आवरणात असणे आवश्यक आहे.
दुसरी अट म्हणजे सुरक्षित ऑपरेशन: इंजिन एकतर सुरक्षितपणे चालू राहिले पाहिजे किंवा फाटल्याशिवाय नियंत्रित पद्धतीने बंद केले पाहिजे.
advertisement
त्याचप्रमाणे, विंडशील्ड इतकी मजबूत असली पाहिजे की ती तुटू नये किंवा क्रॅक होऊ नये, ज्यामुळे वैमानिकांना धोका निर्माण होऊ नये किंवा कॉकपिटचा दाब कमी होऊ नये.
भारतासाठी ही सुरक्षा प्रक्रिया का महत्त्वाची आहे?
देशातील प्रमुख विमानतळांवर पक्ष्यांच्या धडकेच्या घटना झपाट्याने वाढत असल्याने ही चाचणी भारतीय विमान वाहतूक क्षेत्रासाठी उपयुक्त आहे. नागरी उड्डाण मंत्रालयाच्या आकडेवारीनुसार, 2020 पासून 2025 च्या पहिल्या सहामाहीत, फक्त दहा प्रमुख विमानतळांवर अशा जवळपास 2,800 घटनांची नोंद झाली.
advertisement
भारतातील कोणत्या विमानतळांवर सर्वाधिक पक्ष्यांचे धडके होतात?
दिल्लीचे इंदिरा गांधी आंतरराष्ट्रीय विमानतळ लिस्टमध्ये अव्वल आहे, 695 घटनांची नोंद आहे. मुंबईचे छत्रपती शिवाजी महाराज आंतरराष्ट्रीय विमानतळ 405 ते 407 घटनांसह दुसऱ्या क्रमांकावर आहे. बेंगळुरूचे केम्पेगौडा आंतरराष्ट्रीय विमानतळ 343 घटनांसह दुसऱ्या क्रमांकावर आहे.
भारतात पक्ष्यांच्या धडकेत वाढ होण्यामागील कारणे काय आहेत?
कोविड-19 साथीच्या आजारानंतर उड्डाणांच्या संख्येत लक्षणीय वाढ झाली आहे असे विमान वाहतूक उद्योगातील तज्ञांचे मत आहे. शिवाय, विमानतळांभोवती जलद शहरी आणि औद्योगिक विकासामुळे पक्ष्यांचे नैसर्गिक अधिवास विस्कळीत झाले आहेत. बेंगळुरू विमानतळाजवळ कचरा टाकल्याने पक्षी देखील आकर्षित होतात.
प्रवाशांसाठी किती धोका आहे?
हे लक्षात घेणे महत्त्वाचे आहे की, बहुतेक पक्ष्यांच्या धडकेमुळे विमानाचे कोणतेही किंवा केवळ किरकोळ नुकसान होत नाही. खरतंर, पक्ष्यांचा आकार आणि संख्या वाढत असताना, गंभीर परिणाम होण्याची शक्यता वाढते. ही चाचणी न करणे प्रवाशांसाठी चिंतेचे कारण असू शकते. तसंच, ही चाचणी प्रत्येक नवीन इंजिनवर केली जाते.
Location :
Mumbai,Maharashtra
First Published :
Dec 16, 2025 12:07 PM IST
