Husband Wife : पूजेत बायको नेहमी नवऱ्याच्या डाव्या बाजूलाच का बसते? या परंपरेमागे दडलंय वैज्ञानिक आणि धार्मिक रहस्य

भारतीय संस्कृती आणि परंपरेमध्ये प्रत्येक कृतीला एक विशिष्ट अर्थ आहे. पूजा-अर्चा, धार्मिक विधी (Religious Rituals) किंवा कोणतेही शुभकार्य असो, पती-पत्नीने एकत्र बसून ते पार पाडलेलं चांगलं मानले जातं. या विधींमध्ये यजमान म्हणून बसताना पत्नीची जागा नेहमी नवऱ्याच्या डाव्या बाजूला ठरलेली असते.

ही केवळ एक सामान्य प्रथा नाही. घरामध्ये होणारी सत्यनारायणाची पूजा असो, गृहप्रवेश असो किंवा अगदी कोणताही महत्त्वाचा विधी पुजारी किंवा गुरुजी पत्नीला नेहमी डाव्या आसनावर बसवतात. पण या विशिष्ट आसनव्यवस्थेमागे नेमके कोणते धार्मिक, वैज्ञानिक आणि आध्यात्मिक कारण दडलेले आहे? आज आपण या महत्त्वपूर्ण परंपरेचा उलगडा करणार आहोत, ज्याचे कारण फार कमी लोकांना माहीत आहे.

शास्त्रानुसार, पती-पत्नीच्या नात्यात पत्नीला 'वाम अंग' (Vam Ang) म्हणून संबोधले जाते. 'वाम' या शब्दाचा अर्थ 'सुंदर' किंवा 'उत्तम' असाही होतो. धार्मिक ग्रंथांमध्ये पत्नीला पुरुषाच्या अर्धांगाचा दर्जा दिला गेला आहे.

या परंपरेमागे तीन मुख्य कारणे आहेत दैवी संदर्भ : हिंदू धर्मानुसार, पत्नीला शक्तीचे प्रतीक मानले जाते. भगवान शंकराचे 'अर्धनारेश्वर' स्वरूप पाहिले, तर त्यात डावा भाग देवी पार्वतीचा (शक्तीचा) आणि उजवा भाग शिवाचा असतो. त्यामुळे, प्रत्येक शुभकार्यात पत्नी 'शक्ती' म्हणून डाव्या बाजूला स्थान घेते.

हृदयाची जागा: मानवी शरीरशास्त्रानुसार हृदय (Heart) शरीराच्या डाव्या बाजूला स्थित असते. डाव्या बाजूला बसून पत्नी नवऱ्याला भावनिक आणि मानसिक आधार (Emotional and Mental Support) प्रदान करते, असे मानले जाते. पूजेसारख्या संवेदनशील कार्यात नवऱ्याला आध्यात्मिक बळ देण्यासाठी पत्नी हृदयाच्या जवळ बसते.

धार्मिक कार्याचे वर्गीकरण: प्रत्येक शुभ कार्यासाठी डावी बाजू उत्तम मानली जाते. पत्नीला 'सहधर्मिणी' (धर्माच्या कार्यात साथ देणारी) म्हटले जाते.

कधी बदलते पत्नीचे स्थान? रुळांमधील या नियमाला एक महत्त्वाचा अपवाद आहे, ज्यामुळे हे रहस्य अधिक गडद होते. 'पितृ कार्य' (जसे की श्राद्ध किंवा पिंडदान) करताना पत्नीचे स्थान डावीकडून उजवीकडे (Right Side) बदलले जाते. कारण, शास्त्रात उजवी बाजू 'कर्म' आणि 'कर्तव्य' (Duty) यासाठी मानली जाते, तर डावी बाजू 'शक्ती' आणि 'भोग' यासाठी. पितृकार्यात कर्तव्य आणि नियमपालन महत्त्वाचे असल्याने, पत्नी नवऱ्याच्या उजव्या बाजूला बसून त्याला या कर्मात मदत करते.

एकंदरीत, शुभकार्यात पत्नी डावीकडे बसणे हे केवळ आसन नाही, तर ते स्त्री-शक्तीचा आदर, भावनिक जवळीक आणि भारतीय संस्कृतीने पती-पत्नीच्या नात्याला दिलेले समतेचे महत्त्व अधोरेखित करते. त्यामुळे पुढच्या वेळेस जेव्हा तुम्ही एखाद्या पूजेत पत्नीला डावीकडे बसलेले पाहाल, तेव्हा या परंपरेमागील खोल रहस्य तुम्हाला नक्कीच आठवेल.