TRENDING:
लठ्ठपणाची कारणे
लठ्ठपणाची कारणे अनेक आणि वैविध्यपूर्ण आहेत. काही प्रकरणांमध्ये अनुवंशिकता महत्त्वाची भूमिका बजावते. जर पालकांपैकी एक किंवा दोघेही लठ्ठ असतील, तर मुलांमध्येही लठ्ठपणाचा धोका वाढतो. तथापि, आजच्या काळात चुकीच्या जीवनशैलीमुळे लठ्ठपणाची समस्या अधिक तीव्र झाली आहे. असंतुलित आहार, ज्यामध्ये जंक फूड, साखरयुक्त पेये आणि प्रक्रिया केलेले अन्न यांचा समावेश आहे, हे लठ्ठपणाचे प्रमुख कारण आहे. याशिवाय, शारीरिक हालचालींचा अभाव, जसे की नियमित व्यायाम न करणे किंवा बैठी जीवनशैली, यामुळेही वजन वाढते. ताणतणाव, झोपेची कमतरता, हार्मोनल असंतुलन, काही औषधांचा दीर्घकाळ वापर आणि थायरॉईडसारख्या आरोग्य समस्या यामुळेही लठ्ठपणा वाढतो. विशेषतः, शहरी भागात तंत्रज्ञानावर अवलंबून राहण्यामुळे शारीरिक श्रम कमी झाले आहेत, ज्यामुळे ही समस्या अधिक गंभीर बनली आहे.
advertisement
थायरॉइड अन् BP साठी अत्यंत गुणकारी आहेत 'ही' पानं; उपाशी पोटी करा सेवन, ब्लड शुगरही ठेवते नियंत्रणात
लठ्ठपणाचे आरोग्यावर होणारे परिणाम
लठ्ठपणामुळे शरीरावर अनेक प्रकारचे दुष्परिणाम दिसून येतात. वाढलेल्या वजनामुळे हृदयावर ताण येतो, ज्यामुळे हृदयविकाराचा धोका वाढतो. मधुमेह हा लठ्ठपणाशी थेट संबंधित आजार आहे, कारण अतिरिक्त चरबी इन्सुलिन प्रतिरोधकता वाढवते. फॅटी लिव्हर ही आणखी एक गंभीर समस्या आहे, ज्यामुळे यकृताचे कार्य बिघडते. स्लीप एपनिया, ज्यामध्ये झोपेत श्वासोच्छवासात अडथळा येतो, यामुळे थकवा आणि इतर गुंतागुंत वाढतात. याशिवाय, लठ्ठपणामुळे सांधेदुखी, ऑस्टियोआर्थरायटिस आणि काही प्रकारचे कर्करोग, जसे की स्तन, आतड्यांचा आणि यकृताचा कर्करोग, यांचा धोका वाढतो. मानसिक आरोग्यावरही याचा परिणाम होतो; लठ्ठपणामुळे आत्मविश्वास कमी होणे, नैराश्य आणि सामाजिक बहिष्कार यांसारख्या समस्या उद्भवतात.
लठ्ठपणा कमी करण्याचे उपाय
लठ्ठपणा नियंत्रणात आणण्यासाठी जीवनशैलीत सकारात्मक बदल करणे अत्यंत गरजेचे आहे. सर्वप्रथम, संतुलित आहाराचा अवलंब करावा. यामध्ये फळे, भाज्या, संपूर्ण धान्य, प्रथिने आणि निरोगी चरबी यांचा समावेश असावा. जंक फूड, साखरयुक्त पेये आणि प्रक्रिया केलेले अन्न टाळावे. आहारतज्ज्ञांचा सल्ला घेऊन वैयक्तिक गरजेनुसार डाएट प्लॅन तयार करावा. नियमित व्यायाम हा लठ्ठपणा कमी करण्याचा सर्वात प्रभावी मार्ग आहे. दररोज किमान 30 मिनिटे चालणे, धावणे, योग किंवा वेट लिफ्टिंग यासारख्या शारीरिक हालचालींचा समावेश करावा. झोपेची कमतरता टाळण्यासाठी 7-8 तासांची पुरेशी झोप घ्यावी, कारण झोपेचा अभाव भूक वाढवणाऱ्या हार्मोन्सवर परिणाम करतो.
तणाव व्यवस्थापनासाठी ध्यान, योग आणि श्वासोच्छवासाचे व्यायाम उपयुक्त ठरतात. याशिवाय, वैद्यकीय सल्ल्याने काही थेरपी किंवा औषधांचा वापरही केला जाऊ शकतो, परंतु यासाठी तज्ज्ञांचा सल्ला घेणे आवश्यक आहे. अनेक सेलिब्रिटी आणि तंदुरुस्ती तज्ज्ञ निरोगी जीवनशैलीवर भर देतात आणि संतुलित आहार आणि नियमित व्यायामाचे महत्त्व अधोरेखित करतात. लठ्ठपणावर नियंत्रण मिळवण्यासाठी दीर्घकालीन आणि शाश्वत बदल आवश्यक आहेत, कारण क्रॅश डाएट किंवा तात्पुरते उपाय दीर्घकाळ प्रभावी ठरत नाहीत.
जागरूकता आणि सामाजिक जबाबदारी
जागतिक आरोग्य संघटनेनुसार, जगभरात लठ्ठपणाने ग्रस्त लोकांची संख्या गेल्या काही दशकांमध्ये तिपटीने वाढली आहे. भारतातही शहरी आणि ग्रामीण भागात ही समस्या वाढत आहे. यावर नियंत्रण मिळवण्यासाठी वैयक्तिक स्तरावर जागरूकता आणि सामाजिक स्तरावर प्रयत्न आवश्यक आहेत. शाळा, कार्यस्थळे आणि समुदायांमध्ये निरोगी जीवनशैलीला प्रोत्साहन देण्यासाठी कार्यक्रम राबवले जावेत. सरकारनेही जंक फूडवरील कर, निरोगी अन्नाला प्रोत्साहन आणि सार्वजनिक व्यायामशाळा यांसारख्या उपाययोजना राबवाव्यात.
लठ्ठपणा ही केवळ शारीरिक समस्या नसून, ती व्यक्तीच्या शारीरिक, मानसिक आणि सामाजिक आरोग्यावर परिणाम करते. यावर नियंत्रण मिळवण्यासाठी निरोगी जीवनशैली, नियमित व्यायाम, संतुलित आहार आणि तज्ज्ञांचा सल्ला यांचा अवलंब करणे गरजेचे आहे. लठ्ठपणाविरुद्ध लढण्यासाठी आताच पावले उचलली नाहीत, तर भविष्यात आरोग्य सेवांवरचा ताण आणि सामाजिक खर्च वाढेल. म्हणूनच, प्रत्येकाने स्वतःच्या आरोग्याची जबाबदारी घेऊन निरोगी आणि सक्रिय जीवनशैलीचा अवलंब करावा, असं डॉक्टर अविनाश शिंदे सांगतात.