Indian Railway : रेल्वे रूळ खुले असूनही Safe कसे? ते चोरी का होत नाही? यामागचं कारण तुम्हाला आश्चर्यचकीत करेल

ना या रुळांना कुंपण आहे, ना 24 तास सीसीटीव्ही कॅमेरा. तरीही चोर या रुळांना हात लावण्याची हिंमत का करत नाहीत? यामागे केवळ पोलिसांचा धाक नाही, तर विज्ञानाचं आणि कायद्याचं एक असं गुपित दडलंय जे वाचून तुम्ही नक्कीच थक्क व्हाल.

1. 'मँगनीज स्टील'चं अभेद्य कवच

सर्वात पहिलं आणि तांत्रिक कारण म्हणजे रेल्वेचे रूळ हे आपण पाहतो तशा साध्या लोखंडाचे नसतात. ते 'मँगनीज स्टील' (Hadfield Manganese Steel) नावाच्या एका विशेष मिश्र धातूपासून बनवलेले असतात.

advertisement

या धातूचे वैशिष्ट्य असे की, तो जितका दाबाखाली येतो, तितका तो अधिक कडक होत जातो. साध्या करवतीने किंवा घरगुती गॅस कटरने हे रूळ कापणं चोरांच्या आवाक्याबाहेर असतं. हे रूळ कापण्यासाठी विशेष 'हाय-स्पीड' इंडस्ट्रियल मशिनरी लागते, जी चोर सहजपणे घेऊन फिरू शकत नाहीत.

2. वजनाचा 'अवजड' अडथळा

रेल्वेच्या रुळाचा केवळ एक मीटरचा तुकडा 60 किलोपर्यंत असू शकतो. जर एखाद्या चोराला एखादा मोठा भाग न्यायचा असेल, तर त्याला किमान 10-15 लोकांची आणि क्रेनसारख्या यंत्रणेची गरज पडेल. तसेच, हे रूळ काँक्रीटच्या स्लीपर्सला 'फिश प्लेट्स' आणि अवजड नट-बोल्ट्सने इतके घट्ट जोडलेले असतात की, ते उखडण्यासाठी तासनतास मेहनत करावी लागते. इतका वेळ रेल्वे ट्रॅकवर थांबणे म्हणजे स्वतःचा जीव धोक्यात घालण्यासारखेच आहे.

3. भंगारवालाही विकत घेण्यास घाबरतो

समजा एखाद्या चोराने जीवावर उदार होऊन रुळाचा तुकडा चोरलाच, तरी तो विकायचा कुठे? हा सर्वात मोठा प्रश्न असतो.

रेल्वेच्या प्रत्येक साहित्यावर भारतीय रेल्वेचे (IR) विशिष्ट मार्क आणि कोड असतात, जे कधीही पुसले जात नाहीत.

रेल्वेचे साहित्य खरेदी करणे किंवा जवळ बाळगणे हा अजामीनपात्र (Non-bailable) गुन्हा आहे. जर एखाद्या भंगारवाल्याकडे रेल्वेचे लोखंड सापडले, तर त्याला केवळ दंड नाही तर थेट जेलची हवा खावी लागते. त्यामुळे मोठे नुकसान सोसून कोणीही हे लोखंड विकत घेण्याचे धाडस करत नाही.

रुळांमधील 'अणकुचीदार' दगडांचे गुपित

तुम्ही ट्रॅकवर पाहिलेले ते छोटे दगड (Ballast) केवळ सजावटीसाठी नसतात, त्यांचे कार्य मोठे आहे: जेव्हा हजारो टन वजनाची ट्रेन धावते, तेव्हा होणारे कंपन आणि कानठळ्या बसवणारा आवाज हे दगड शोषून घेतात. पावसाळ्यात ट्रॅकवर पाणी साचू न देता ते जमिनीखाली जाण्यास हे दगड मदत करतात.

गवत रोखणे: या दगडांमुळे रुळांच्या आसपास झाडं किंवा अनावश्यक गवत उगवत नाही, ज्यामुळे ट्रॅक नेहमी स्वच्छ राहतो.

रेल्वेचे रूळ सुरक्षित असण्यामागे मँगनीज स्टीलची ताकद आणि रेल्वे सुरक्षा दलाचा (RPF) कडक पहारा ही दोन्ही कारणे महत्त्वाची आहेत. देशाच्या प्रगतीचे हे रूळ म्हणूनच पिढ्यानपिढ्या उघड्यावर असूनही तितक्याच मजबुतीने टिकून आहेत.